Program market

Joomlaboard da video yayınlama

Super Admin — Sun, 01 Apr 2007 14:32:23 +0000

components icindeki com_joomlaboard ın icindeki smile.class.php dosyasını acıp baştaki
quote// ve url// gibi yazıların arasına aşagıdaki kodu yapıştırıyoruz kaydediyoruz bu kadar.

KOD:

Code:

//video

$sb_message_txt = preg_replace("/\[video\](.*?)\[\/video\]/si","clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000\" codebase=\"http:\/\/fpdownload.macromedia.com\/pub\/shockwave\/cabs\/flash\/swflash.cab#version=6,0,0,0\" width=\"400\" height=\"325\" align=\"middle\">><embed src=\"$1\" quality=\"high\" bgcolor=\"#ffffff\" width=\"425\" height=\"350\" align=\"
middle\" allowScriptAccess=\"sameDomain\" type=\"application/x-shockwave-flash\" pluginspage=\"http:
\/\/www.macromedia.com\/go\/getflashplayer\" \/><\/object>",$sb_message_txt);

sonra da forumda mesaj yazarken artık:

http://www.youtube.com/watch?v=8lWefkq3FzE adresli video icin
adresi asagıdaki gibi düzenliyorsun.ve asagıdaki gibi kod kullanıyorsun.
[video]http://www.youtube.com/v/8lWefkq3FzE[/video]

KAYNAK

50 adet flash saat bedeva

Super Admin — Sun, 01 Apr 2007 13:40:32 +0000

50 adet flash saat bedeva ve reklamsız
Demo
İndir

joomla tema kaynakları

Super Admin — Thu, 29 Mar 2007 19:49:26 +0000

sNews TR

Super Admin — Fri, 23 Mar 2007 19:40:07 +0000

sNews Türkiye ayağını oluşturma çalışmaları büyük bir hızla başlamış. Öğrendiğimiz kadarı ile öncelikli olarak sNews türkçe olarak cevrilecek ve destek sitesi oluşturulacak test yayınına başlanılmış bile ziyaret etmenizde fayda vardiye düşünüyoruz. sNews Türkiye Bu kullanışlı ve basit scripti bize gerektiği gibi kazandırabilirlerse çok sevineceğiz. Peki ama bu sNews de neyin nesidir diyenleriniz olabilir ve şöyle kısaca açıklaması yapılabilir ;

sNews bir CMS(Content Management Systems)’dir.Yani internet üzerinden sayfa oluşturmak ve yönetmek için kullanılan sistemlerden bir tanesidir.Kullanımı çok kolay dır bir kaç dosya ile yapabildiklerinize şaşıracaksınız.Ancak çok ileri düzelde siteler beklemeyin ama Cms sistemlerin en kolayı ve esneği olduğunu söliyebilirim. bu kadar açıklama şimdilik yeter sanırım.

camfrog sonsürüm 3.9 video chat

Super Admin — Sun, 18 Mar 2007 21:27:06 +0000

internette yaygın olarak kullanılan bu vide chat programının son sürümünü deneyin Download link

Asp dersanesi 7 -son-

Super Admin — Fri, 16 Mar 2007 08:30:25 +0000

<%@ Language = VBscript %>

Dim siteNO

Dim grafNO

Dim SQLSITEADI

Dim connsiteadi

Dim siteadi

siteNO=Request.Querystring(“siteNO”)

grafNO=Request.Querystring(“grafNO”)

SQLSITEADI=”SELECT siteAdi FROM Siteler “

SQLSITEADI=SQLSITEADI & “WHERE siteNO= ” & siteNO

set connsiteadi = server.createobject(“ADODB.Connection”)

connsiteadi.open “web”

set siteadi=connsiteadi.execute(SQLSITEADI)

Web Sitesi Üretim Merkezi

Arzu ettiğiniz <%= siteadi(0) %> sitesini tasarlamaya hazırız.

Bu sitenin kullanım amacı hakkında bilgi verir misiniz?

sayfa1.asp, ziyaretçimizin Form’da yaptığı iki seçimin değerini sayfa2.asp’ye gönderdiğinde, sayfa2.asp bunları otomatik olarak kullanamaz; bilgiler GET yoluyla geldiği için QueryString değişkeninin içine yazılacak bu bilgileri bizim kullanılır hale getirmemiz gerekir. Yukarıdaki kodun şu satırları bu işi yapıyor:

siteNO=Request.Querystring(“siteNO”)

grafNO=Request.Querystring(“grafNO”)

sayfa1.asp’nin gönderdiği siteNo ve grafNo değişkenlerinin değerleri (bu kez bu sayfanın aynı isimdeki) değişkenlerine değer olarak atanıyor. sayfa2.asp’de yapacağımız veri işlemlerinde bu değerleri ölçüt olarak kullanacağız:

SQLSITEADI=”SELECT siteAdi FROM Siteler “

SQLSITEADI=SQLSITEADI & “WHERE siteNO= ” & siteNO

Burada aslında tek sorgu deyimi oluşturduğumuz halde, derdimizi neden iki ayrı satırda anlatıyoruz? Daha önce yazdığımız sorgu deyimlerine bakın? Tümü çift tırnak içinde değil mi? Peki, burada siteNo değişkenini tırnak içine alırsak ne olur? Değişken, değişken olmaktan çıkar; metin olur; oysa biz burada siteNo değişkeninin vereceği değeri kullanmak istiyoruz. Bu yolla veritabanından çekeceğimiz değeri hemen aşağıda metnin içinde kullanacağız:

Arzu ettiğiniz <%= siteadi(0) %> sitesini tasarlamaya hazırız.

Sadece bir değer istediğimiz ve bu değiri ihtiyacımıza uygun seçtiğimiz için veri okutma işini döngüyle yapmıyoruz bu kez; okunan ilk değeri Response.Write metodunun kısaltmasıyla, sayfaya gönderiyoruz. Bu arada ziyaretçimizden ek bilgi almaya devam ediyoruz; yeni bir haricî dosya ile bu kez size tasarlatmak istedikleri sitenin türünü soruyoruz; bu bilgileri ise turler.inc sağlıyor:

SQLTUR=”SELECT turNO, turAdi FROM Tur”

set conntur = server.createobject(“ADODB.Connection”)

conntur.open “web”

set tur=conntur.execute(SQLTUR)

Bu kodun irdelenmesine gerek yok; Tur tablosundan turNo ve turAdi alanlarındaki değerleri alıyoruz ve OPTION etiketinin içini dolduruyoruz. Devam etmeden önce sayfa2.asp’de dikkatinizi çekmiş olması gereken şu iki satıra dönelim:

”>

HTML’den hatırlayacaksınız, Form’un içinde Server’a “gizli” (HIDDEN) türü değişken ve değer gönderebiliriz. Buradaki “gizli” kelimesi sizi aldatmasın; Form bir HTML ögesidir ve ziyaretçi Browser’ının kaynağı görüntüleme aracı vasıtasıyla gizli-açık herşeyi görebilir. Buradaki gizlilik sadece bu değişkenlerin sayfada görüntülenmemesinden ibarettir. Bu iki sözüm-ona gizli değişkene, taa kodumuzun başında elde ettiğimiz siteNo değişkeni ile biraz önce veritabanından çektiğimiz grafNo değişkenlerini atıyoruz. (Merak etmeyin! Hepsini daha sonra kullanacağız.)

Ve bu kullanımı, Form’umumuzun ACTION özelliğinde adı yazılı olan icra.asp yapacak. Şu uzunca kodu bu isimle kaydedin:

<%@ Language = VBscript %>

Dim siteNO, grafNO, turNO, randNO

Dim SQLSITETUTAR, SQLGRAFTUTAR, SQLTURTUTAR

Dim bedel, turkatsayi, grafkatsayi, sitekatsayi

siteNO=Request.Querystring(“siteNO”)

grafNO=Request.Querystring(“grafNO”)

turNO=Request.Querystring(“turNO”)

randNO=Request.Querystring(“randNO”)

SQLSITETUTAR=”SELECT siteAdi, olcRayic FROM Siteler, Olcu “

SQLSITETUTAR=SQLSITETUTAR & “WHERE Siteler.olcNO = Olcu.olcNO and siteNO=” & siteNO

Set conn = server.createobject(“ADODB.Connection”)

conn.open “web”

Set sitetutar=conn.execute(SQLSITETUTAR)

siteadi=sitetutar(0)

sitekatsayi=sitetutar(1)

SQLGRAFTUTAR=”SELECT grafRayic, grafDurum FROM Grafik “

SQLGRAFTUTAR=SQLGRAFTUTAR & “WHERE grafNO=” & grafNO

Set graftutar=conn.execute(SQLGRAFTUTAR)

grafkatsayi=graftutar(0)

grafdurum=graftutar(1)

SQLTURTUTAR=”SELECT turRayic, turAdi FROM Tur “

SQLTURTUTAR=SQLTURTUTAR & “WHERE turNO=” & turNO

set turtutar=conn.execute(SQLTURTUTAR)

turkatsayi=turtutar(0)

turadi=turtutar(1)

conn.close

SET conn = Nothing

bedel = 100 * turkatsayi * grafkatsayi * sitekatsayi

Web Tasarim Merkezi

Çok güzel!

Grafik malzemesi <%= grafdurum %> olan <%= siteadi %> ve <%= turadi %> amaçlı bir Web sitesi, için ücret US$<%= bedel %> olacaktır.

İlk görüşme için iki saatlik randevu almanız gerekir.

(Açık olan randevu tarihi ve saatinden beğendiğinizi tıklayınız)

Adı icra.asp olduğuna göre, bu sayfa çok iş icra ediyor olsa gerek! Gerçekten de bu sayfa, daha önceki sayfalarda elde ettiğimiz bütün bilgileri kullanarak ziyaretçi sitesini kaç paraya yapacağımızı hesap edecektir. icra.asp, önce Querystring’den alacağı bilgileri, kendi işine yarayacak değişkenlere yerleştirecek ve bunlarla üç katsayı hesaplayacak ve bu katsayıları kullanarak müşterinin sitesi için bir bedel çıkartacak (“bedel = 100 * turkatsayi * grafkatsayi * sitekatsayi”). Sonra “bedel” değişkeninin içindeki değeri müşteriye Dolar olarak bildirecek (Bedel formülünde 100 yerine mesela 600000 rakamını, veya bu işi yaptığınız andaki Dolar’ın TL cinsinden kurunu gösteren rakamı, kullanarak, fiyatı Dolar yerine TL olarak da bildirebilirsiniz). icra.asp daha sonra rand.inc’in yardımıyla veritabanından boş saatlerimizi seçerek müşteriye randevu alması için sunacaktır. rand.inc, veritabanımızın Randevu tablosundan serbest zaman dilimlerini okumak ve elde edeceği sonucu icra.asp programına vermektedir. Şu kodu rand.inc adıyla kaydedelim:

SQLRAND=”SELECT randNO, randZaman FROM Randevu WHERE randDurum = ‘SERBEST’ ORDER BY randZaman”

Set connrand = server.createobject(“ADODB.Connection”)

connrand.open “web”

Set rand=connrand.execute(SQLRAND)

<% do while not rand.eof

&grafNO=<%= grafNO %>&turNO=<%= turNO %>&randNO=<%= rand(0) %>&randRayic=<%= bedel %>”><%= rand(1) %>

<%rand.movenext

loop%>

<% connrand.close

SET connrand = Nothing

Bu haricî dosyamız, öncekilerden farklı: bir OPTION etiketini değil; fakat bir Anchor etiketinin içini dolduruyor. Bu etikete dikkat edersek, HREF özelliğinin değeri olan rezerv.asp’ye aslında bir çok bilginin gönderilmesine de yaradımcı oluyor, Herhangi bir ziyaretçinin seçimleri sonucu oluşacak bir örnek şu olabilirdi:

05.05.2000 14:00:00

Bu, rezervasyon yaptıracak olan sayfaya, siteNo, grafNo, randNo ve biraz önce hesapladığımız randRayic değişkenlerini gönderiyor. Bu sayfa ise, aşağıdaki kodlarla kaydedeceğimiz rezerv.asp:

<%@ Language = VBscript %>

Dim siteNO, grafNO, turNO, randNO, randRayic

Dim SQLZAMAN, connzaman, zaman, randzaman

siteNO=Request.Querystring(“siteNO”)

grafNO=Request.Querystring(“grafNO”)

turNO=Request.Querystring(“turNO”)

randNO=Request.Querystring(“randNO”)

randRayic=Request.Querystring(“randRayic”)

SQLZAMAN=”SELECT randZaman FROM randevu “

SQLZAMAN=SQLZAMAN & “WHERE randNO=” & randNO

Set connzaman = server.createobject(“ADODB.Connection”)

connzaman.open “Web”

Set zaman=connzaman.execute(SQLZAMAN)

randzaman=zaman(0)

connzaman.close

Randevu Defteri

Lütfen elverişli randevu zamanı olan<%= randzaman %> için rezervasyon yapmak üzere gerekli bilgileri giriniz.

Gerçi bu sayfanın sadece ziyaretçiye seçtiği randevu tarih ve saatini bildirdiğini ve ziyaretçiden bize adını, soyadını ve elektronik mektup adresini vermesi istediğini göreceksiniz, ama gerçekte bu sayfa şu ana kadar oluşturduğumuz veri kümesini veritabanına yazmak üzere hazırlık yapmaktadır. Gizlenmiş (HIDDEN) değişkenlerin görevi bu.

Derlenen bu değişkenlerin tümü, ziyaretçinin gireceği bilgiler dahil, guncelle.asp’ye gönderilecek. O halde o kodu yazalım:

<%@ Language = VBscript %>

Dim siteNO, grafNO, TurNO, randNO, randRayic, adi, soyadi, email

Dim SQLINSERT, connupdate, SQLUPDATE, URL, simdi

siteNO=Request.Querystring(“siteNO”)

grafNO=Request.Querystring(“grafNO”)

turNO=Request.Querystring(“turNO”)

randNO=Request.Querystring(“randNO”)

randRayic=Request.Querystring(“randRayic”)

adi=Request.Querystring(“adi”)

soyadi=Request.Querystring(“soyadi”)

email=Request.Querystring(“email”)

SQLINSERT=”INSERT INTO Musteriler (adi, soyadi, email, siteNO, grafNO, turNO) “

SQLINSERT=SQLINSERT & “VALUES (“

SQLINSERT=SQLINSERT & “‘” & adi & “‘, “

SQLINSERT=SQLINSERT & “‘” & soyadi & “‘, “

SQLINSERT=SQLINSERT & “‘” & email & “‘, “

SQLINSERT=SQLINSERT & siteNO & “, “

SQLINSERT=SQLINSERT & grafNO & “, “

SQLINSERT=SQLINSERT & turNO & “) “

set connupdate = server.createobject(“ADODB.Connection”)

connupdate.open “web”

connupdate.execute(SQLINSERT)

simdi = FormatDateTime(now,vbLongDateTime)

SQLUPDATE=”UPDATE Randevu SET ”

SQLUPDATE=SQLUPDATE & “email = ‘” & email & “‘, “

SQLUPDATE=SQLUPDATE & “randNezaman = ‘” & simdi & “‘, “

SQLUPDATE=SQLUPDATE & “randDurum = ‘DOLU’, “

SQLUPDATE=SQLUPDATE & “randRayic = ” & randRayic

SQLUPDATE=SQLUPDATE & ” WHERE randNO =” & randNO

connupdate.execute(SQLUPDATE)

connupdate.close

SET connupdate = Nothing

URL=”son.asp?adi=” & adi

Response.Redirect (URL)

Programı çalıştırdıysanız, guncelle.asp’nin Browser’ın yüzünü bile görmediğini farketmiş olmalısınız; Yukarıdaki kodun, ziyaretçiye kendi yerine başka bir sayfayı gönderdiğini nereden anlıyoruz? En sondaki “Response.Redirect” komutundan. Bu komut ziyaretçiye, son.asp sayfasını yolluyor. Fakat bu sayfaya geçmeden önce yaptığımız güncelleme işleminin üzerinde duralım. Bu programda uzunca bir SQL INSERT deyimi hazırlıyoruz:

INSERT INTO Musteriler (adi, soyadi, email, siteNO, grafNO, turNO) VALUES (adi, soyadi, email, siteNO, grafNO, turNO)

Daha önce SQL dilinin SELECT deyimini öğrenmiştik. INSERT de bir veritabanına veri ekleme işini yapan SQL deyimidir. Deyimin INTO bölümüne tablonun adını ve hangi alanların bulunduğunu; VALUES bölümüne ise bu alanlara atayacağımız değerleri yazarız. Bizim programımızda değerler, değişkenlerden alınacağı için dikkatli bir yazma işlemi gerekiyor. Bu yüzden değişken adları ile & (ve) işareti ve virgülü birbirinden kolayca ayırt etmek için uzunda bir yazma yöntemi kullanıyoruz. Hazırladığımız bu deyimle yeni müşteriyi müşteriler tablosuna ekliyoruz. Programımızda bir de SQL UPDATE deyimi var. Bu deyimle, mevcut Randevu tablomuzda müşterinin seçtiği zaman aralığına ait girdiyi, SERBEST’ten DOLU’ya çeviriyoruz ve bu zamanı kime ayırdığımızı, bu görüşmenin saat ücreti olan rayici tabloya işliyoruz. Bu amaçla oluşturduğumuz SQL UPDATE deyimi şöyle gösterilebilir:

UPDATE Randevu SET email = “email”, randNezaman = “simdi”, randDurum = “DOLU”, randRayic = “randRayic” WHERE randNO = “randNO”

SQL’in UPDATE deyiminin de bölümleri vardır. SET bölümünde hangi alana ne değeri gireceğimizi belirtiriz. Normal bir SQL deyiminde alan adının kanşısına bu alana yazılacak değer girerken, burada olduğu gibi değerleri değişkenlerden de alabiliriz. Burada gösterilen kelimeler değişken adı ise tırnak dışında yazılmalıdır. Bunu sağlamak ve aralarına gereken virgülleri koyabilmek için, yine uzunca bir deyim yazıyoruz.

Şimdi, aşağıdaki kodu son.asp adıyla kaydedelim:

<%@ Language = VBscript %>

adi=Request.Querystring(“adi”)

Randevunuz Kesinlesti

<%= adi %>, sizinle verimli bir işbirliği yapacağımızdan eminiz. Çok teşekkürler. Görüşmek üzere.

Bu sayfa, ziyaretçimize bir önceki sayfada kaydettiğimiz adi değişkenin değeri alarak, yani müşteriye adıyla hitabediyor ve randevusunun kesinleştiğini bildiriyor; ve veri-yönlendirmeli Web uygulamamızın da sonu oluyor.

İşte hepsi bu. Ziyaretçimizden veri aldık; veritabanından veri çektik; bunları sayfalarımızda kullandık ve veritabanına işledik. Fakat bu ASP programlarında, veritabanıyla ilgili unsurların dikkatten kaçmaması için, güvenlikle ilgili önlemler alınmadığına, ziyaretçinin girdiği değerlerin denetlenmediğine dikkat etmiş olmalısınız. Normal olarak Internet’e koyacağımız ASP programlarımızda güvenlikle ilgili bölümler olması gerekir. Bu ve diğer program-konulu unsurları son bölümde ele alacağız.

ASP’de Güvenlik

Internet’te iyiniyetli olunmaz. Acı, ama gerçek. Internet’e içine zararlı kod yerleştirilebilecek bir Form koyarsanız, emin olmalısınız ki, birisi bu zararlı kodu koyacaktır. Sadece kötüniyetli kişilerin size söz gelimi elektronik posta adresi veya mesaj görünümünde zararlı kod göndermesini önlemek için değil, fakat normal kullanıcıların yapabilecekleri sıradan hataları yakalamak ve düzeltmek için de önlem almanız gerekir.

Server güvenliği son derece önemli bir konu olmakla birlikte, bunu sağlamak genellikle tasarımcının sorumluluğunda değildir. Bununla birlikte sayfalarımızın ve veritabanımızın güvenliği ve Web uygulamalarımızın doğru işlemesi bizden sorulur.

Bir form ile sizin sayfalarınıza veya veritabanınıza ne gibi zararlar verilebilir? Bu zararların başında, en hafifinden sizin sayfanızı başka yere yönlendirmek gelebilir. Kötüniyetin ölçüsü arttıkça bu, Server programının açıklarından yararlanarak, Server’daki dosyaları değiştirmeye veya tahrip etmeye kadar gidebilir. Normal ziyaretçi hataları arasında ise sözgelimi elektronik posta adresini iki @ işaretiyle yazmaktan tutun, bu işareti koymamaya, metktubun gideceği bilgisayarın adresini eksik yazmaya kadar uzanan bir dizi yanlışlık bulunabilir. Ziyaretçiler formu eksik doldurabilirler. Bu gibi eksiklikler ve yanlışlıkları daha sonra düzeltmek zaman kaybına yol açar. Kimi zaman eksik doldurulmuş bir Form, bu bilgilerin ulaştırılacağı ASP programında hataya yol açabilir. Bu sebeple, özellikle Form yoluyla alınan bilgilerin denetimi ve doğrulatılması şarttır.

Bir Form’un içerdiği bilgilerin denetimi ve doğrulanması iki yerde yapılabilir: istemci-tarafında, sunucu-tarafında. İstemci tarafında, yani ziyaretçiye göndereceğimiz HTML sayfasının içinde yer alan kodlarla yapacağımız denetim-doğrulama, hızlı çalışır; ve ziyaretçi ile sunucu arasında iletişim kurulmadan önce yapılır; böylece ziyaretçinin sözgelimi gönder düğmesini tıkladıktan sonra çok beklemesi gerekmez. Ne var ki bu yöntemde denetim-doğrulama kodu ziyaretçiye gönderilmiştir; kötü niyetli kişi neyi denetlediğinizi görecek ve isterse bu denetimi kaldıracak size zararlı kod parçacıkları gönderebilecektir. Denetimin sunucu tarafında yapılması, belki biraz daha fazla zaman harcamayı gerektirir, fakat güvenlik açısından daha etkili olabilir.

Bu bölümde ASP programlarınızın güvenliği ve etkinliği açısından almanız gereken bir çok önlemden ikisini, elektronik posta adresi doğırulama ile mesajların içinden zararlı kodları ayıklama yöntemlerini görelim.

Elektronik Adres Doğrulama

Ziyaretçimizin doğru adres verdiğini, bu adresin geçerli bir elektronik posta alıcısına ait olduğunu doğrulamamız mümkün değil, ama en azından adresin doğru yazılıp yazılmadığını denetleyebiliriz. Bunu yapmanın bir yolu elektronik adresin içinde @ karakteri ile en az bir adet nokta bulunduğunu garantilemek olabilir.

Bunu denetleyecek kodu içeren aşağıdaki örnek kodu email.asp adıyla kaydedin:

<% @Language = VBscript %>

E-Mail Form’u

If Not IsEmpty(Request.Form(“Email”)) Then

strEmail = Request.Form(“Email”)

If dogruMu(strEmail) Then

Response.Write strEmail & ” adresini aldık; teşekkür ederiz.
”

‘ …..[BURAYA DIĞER KODLAR GİRECEK]……………………

Else

Response.Write strEmail & ” adresi doğru görünmüyor.
”

End If

Bu programı, bu şekliyle sınama amacıyla çalıştırabilirsiniz. Fakat daha sonra programlarınızda kullanmanız gerekirse, bazı değişiklikler yapmanız gerekir. Bu değişiklikleri kodu inceledikten sonra ele alalım.

Sayfamızda tek elemanlı bir Form var ve sınama amacıyla buraya elektronik posta adresimizi yazabiliriz. Sayfa açıldığında çalışan VBScript’in kendi-içinde varolan isEmpty fonksiyonunu bir If döngüsü içinde çağırarak, kendi içindeki formdan kendisine bir değer gelip gelmediğine bakacak; değer olmadığını görünce formu sunacaktır. Forma herhangi bir şey yazıp, Gönder düğmesini tıkladığımız zaman ASP kodumuz, bu kez dogruMu adlı fonksiyona formdan gelen Email değişkeninin değerini vererek sonucu bekleyecektir.

dogruMu fonksiyonu güvenlik kaygısıyla Server’da çalışan sunucu-tarafı Script’tir; metni ve sonuçları kesinlikle kullanıcıya gönderilmeyecektir. Bu fonksiyon, kendisine aktarılan değişken değerinde, içiçe iki If döngüsü ile @ ve nokta işaretlerini arayarak sayacaktır. Bu sayımın sonucu iki değişkenin değerleri arzu ettiğimiz sayıda (AtIsareti bire eşit ve Nokta sıfırdan büyük) ise kendisini çağıran satıra True (doğru), değilse False (yanlış) değerini gönderecektir. Biliyoruz ki, bir fonksiyon doğru sonuç verirse, If döngüsü birinci komuttan, yanlış sonuç verirse Else bölümünden yoluna devam eder. Bu örnekte, dogruMu fonksiyonu doğru sonuç verirse Response.Write metoduyla Browser penceresine elektronik posta adresinin alındığına ilişkin teşekkür mesajı yazdırılacak; yanlış sonuç verirse, adresin yanlış olduğu bildirilecektir.

Gerçek Internet uygulamasında bu tür bir sınama yapacağınız zaman, yukardaki programın fonksiyonu içeren SERVER SCRIPT (“” diye biten) bölümünü aynen sayfanızın herhangi bir yerine koyabilirsiniz. Daha sonra ziyaretçiden gelecek elektronik posta adresine göndermede bulunduğunuz ilk yerde ve bu adresi tutan değişken ile herhangi bir işlem yapmadan, örneğin veri tabanına yazmadan veya programın içinde bir başka şekilde kullanmadan önce, sadece şuna benzer bir kod bölümü yazmanız yeter:

strEmail = Request.Form(“Email”)

If dogruMu(strEmail) Then

…..[BURAYA KODLAR GİRECEK]……………………

Else

Response.Write strEmail & ” adresi doğru görünmüyor.
”

End If

Programınızın gereği olarak döngünün ELSE bölümünü değiştirebilirsiniz.

Zararlı Kod Temizleme

ASP-uyumlu Server dendiği zaman akla ilk gelen Microsoft Internet Information Server, site güvenliği açısından sürekli sınanan ve açığı bulunduğu taktirde MS’un yama programları ile bu açığı giderilen bir sunucu programı olarak bilinir. Bu, IIS’in ve diğer MS ürünü Web sunucu programlarının (MS Site Server ve MS Transaction Server ürünlerinin) “kurşun geçirmez” olduğu anlamına gelmez. Fakat sunucu program üreticisi ne kadar önlem alırsa alsın, sizin sitenize, kulllanıcıların yollayacağı zararlı kodları önlemeye çalışmayacaktır. Bu bir zorunluktur. Sizin için zararlı kod sayılan metin, bir başka Internet sitesi için normal kullanıcı girdisi olabilir. Server programını geliştirenler sizin ne tür girdiyi zararlı sayacağını bilemezler. Bunu siz bilmek zorundasınız.

Son yılların deneyimleri gösteriyor ki, başka yollarla Internet sitenizin kök dizinine ulaşmaya çalışan Hacker tiplerin dışında kalan zararlı kullanıcılar (Hacker özentisi kişiler!), genellikle bir veritabanına gittiğini anladıkları Form bilgilerinin içine Server Side Include (sunucu tarafında çalışacak haricî dosya) içeriği görevini yapacak kod parçacıkları katabilirler. Bu amaçla kullanılabilecek zararlı bir kod şöyle olabilir:

Bu kodun bütün zararı, içerdiği veritabanını ASP sayfasının herhangi bir etiketi içinde kullanıldığı taktirde ziyaretçiyi burada yazılı URL’e götürmesi ve buradaki sayfayı Browser’ınızda görüntülemek olacaktır. Acemi Hacker’ın ziyaretçinizi zorla götürdüğü yeni Internet sitesi, sadece içerik bakımından sakıncalı olmayabilir; ziyaretçiniz açısından gerçekten tehlikeli bir alan olabilir; göndereceği çerezlerle (cookie) ziyaretçinin bilgisayarında zararlı işler yapabilir. Ziyaretçi bu tuzağa sizin sitenizde bulunduğu sırada düştüğü için, sorumluluk, en azından manevi olarak, size ait demektir.

Zararlı kodlar genellikle bu örnekte olduğu gibi büyüktür-küçüktür işaretleri, düz ve ters bölü ile kesme işareti içerir. Örneğin bir konuk defterinde ziyaretçimizden ne gibi bilgi istersek isteyelim, yazacağı metinde “<” ve “>” işaretlerinin bulunmaması gerekir. Normal bir mesajda, ancak kod yazarken kullanılan bu işaretlerin yeri olamaz. Hatta daha hassas bir düşünceyle, normal ve kısa bir konuk defteri mesajında tek ve çift tırnak, noktalı virgül satır başı (CR) ve yeni satır (LF) işaretleri de bulunmamalıdır. Eğer normal bir ziyaretçi bu gibi işaretlerle dolu bir mesaj yazmışsa, kötü niyetli kişilere karşı alacağımız önlemlerle bu iyiniyetli mesaj da yazarının verdiği biçimi kaybedecektir. Bir kaç ziyaretçimizin konuk defterine fiyakalı yazılar yazmasını sağlamak için, güvenlikten vaz geçmemek gerektiğine göre, “Kurunun yanı sıra yaş da yanar!” demekten başka bir çare düşünmek kolay değil!)

Daha önceki bölümlerde yazdığımız kodları hatırlıyorsanız (veya kimse bakmazken o sayfaları çevirir bakarsanız!), ziyaretçilerimizin Form yoluyla gönderdikleri verileri iki yolla alır ve bir değişkene yazarız: QueryString ve Request.Form. İşte size bir Internet’te gerçekten kullanılan bir konuk defterinin konuk girdilerini veritabanına işleyen bölümü:

Ad = Request.Form(“Isim”)

Mektup = Request.Form(“MailAdr”)

Gorus = Request.Form(“Mesaj”)

Defter = “INSERT INTO mesaj (Isim, Email, Mesaj) VALUES ( “&” ‘” & Ad &”‘ , “&” ‘” & Mektup &”‘ , “&” ‘” & Gorus &”‘)”

Set Veriyolu = Server.CreateObject(“ADODB.Connection”)

Veriyolu.Open(“DSN=misdefter;”)

Set RS = Veriyolu.Execute(Defter)

Tasarımcı, Form’dan gelen üç değişkenin (Isim, MailAdr ve Mesaj) değerini, yeni üç değişkene atamakta ve bunları oluşturduğu SQL INSERT deyimi yoluyla “misdefter” adlı veriye yazdırmaktadır. Tasarımcının dünyayı sadece iyi insanlardan oluşan bir cennet sandığı, kendisini tanımasanız bile, bu koddan anlaşılıyor. Dünyayı cennet yapmak elimizde olmakla birlikte, henüz bütün insanlar bu konuda görüşbirliği içinde olmadığına göre, ziyaretçiden gelen Form değişkenlerini atadığımız yeni değişkenlerin değerlerini elden geçirmeli ve içindeki zararlı kodları ayıklamalıyız, ki sonra misafir defteriniz kevgire dönmesin!

Bu işlemi, sözgelimi yukarıdaki kodun sadece birinci değişkeni (Ad) için yapalım. Buradaki Ad = Request.Form(“Isim”) satırını atacağız ve yerine şu 14 satırı koyacağız:

Ad = Trim(Request.Form(“Isim”))’önündeki sonundaki boşluklari atalım

If Len(ad) Then

‘**************** BURADA ISTENMEYEN KARAKTERLERI AYIKLIYORUZ ******************

Ad = Replace(Ad, Chr(10) , “”) ’satır başı

Ad = Replace(Ad, Chr(34) , “”) ‘çift tıarnak

Ad = Replace(Ad, “‘” , “”) ‘tek tırnak

Ad = Replace(Ad, Chr(13) , ” “) ‘yeni satır

Ad = Replace(Ad, “<” , ” “) ‘küçüktür

Ad = Replace(Ad, “>” , ” “) ‘büyüktür

Do While Instr(Ad, ” “) ‘iki aralık

ad = Replace(Ad, ” ” , ” “)

Loop

Ad = Trim(Ad) ‘önündeki sonundaki boşlukları da attık mı tamam

End If

Bu kod, Ad değişkenini, VBScript’in kullanılmaya hazır Replace() fonksiyonundan geçirerek, içindeki istenmeyen karakterleri ya yok edecek ya da aralıkla değiştirecektir. Böylece eğer kötüniyetli bir kişi, Form bilgisi olarak bize kod olarak kullanılacak bir takım metinler yollamışsa, kodun ana içeriği yerinde kalmakla birlikte, kod olarak kullanılmasını sağlayacak işaretler yok olacağı için kod düz yazıya dönmüş olacaktır.

ADO Güvenliği ve Hata Mesajları

MS Internet Information Server (IIS) ve diğer Web Server programları, istemcinin siteye gönderebileceği talepleri hem kendi açılarından, hem de işletim sistemi açısından belirleme ve sınırlama imkanı sağlarlar. Windows NT işletim sistemi bakımından Internet ziyaretçisi herhangi bir ağ kullanıcısından farksızdır ve ulaşabileceği sayfalar (dosyalar) ve bu dosyalarla yapabileceği işler, “Internet Kullanıcı Hesabı” denen kullanıcının haklarına bağlıdır. IIS’i kuran Web Yöneticisi, bu hesaba istediği gibi haklar kazandırabilir veya sınırlamalar getirebilir. Burada iki noktayı birbirinden dikkatle ayırmak gerekir:

Web ziyaretçisinin bir Web Sitesi’nde kullanabileceği haklar HTTP kaynakları ile sınırlıdır. İşletim sistemi ile ilgili haklar bunun dışındadır. Fakat ikisinin çakıştığı nokta, özellikle veritabanına dayanan Web sitelerinde, veritabanı dosyasının güncelleştirilmesi sırasında ortaya çıkar. HTTP’nin ziyaretçiye sağlayabileceği bütün okuma-yazma hakları tanınsa bile, işletim sistemi bir veritabanı dosyasının yeniden yazılmasına izin vermeyebilir.

Bunu, önceki bölümlerde veritabanı dosyasını güncelleştirme örneklerini yeniden çalıştırarak sınayabilirsiniz. Kullandığınız veri tabanını sözgelimi Windows Gezgini’nde bulun ve sağ tıklayarak “Salt okunur” hale getirin ve ilgili ASP programını çalıştırın; ODBC hata mesajı verecektir.

Bu noktada Web Tasarımcısı olarak akılda tutacağımız ilke şudur: HTTP izinleri ne olursa olsun, eğer işletim sisteminin izinleri daha kısıtlayıcısı ile, işletim sisteminin dediği olur.

Tasarımcı olarak bunun bize etkisi, genellikle Web sitemize evsahipliği yapan Server işletmecisinin veritabanı dosyalarımıza yazma-okuma izni vermesini sağlamaktır. Web sitesi evsahibi (Hosting) firması, veritabanı dosyasına DSN ayarı yaparken bu izni verecektir. Ancak DSN kaydı yaptırıldığı halde veritabanınız ziyaretçilerinize ODBC hata mesajı veriyorsa evsahibi firmanın yönetimine, veritabanı dosyasının “haklarını” yeniden belirlemesini hatırlatmanız gerekebilir.

Veritabanı ile yönlendirilmiş Web sayfalarımızda en sık aldığımız hata mesajı:

[Microsoft] [ODBC Driver Manager] Data source name not found

olsa gerek. Bu mesaj, veritabanının ODBC’ye tanıtılması ile ilgili işlemde arıza olduğunu gösterir. Ya veritabanı dosyasının sürümü, ODBC sürücülerinin kapsamı dışındadır, ya da ODBC sürücüleri eksik kurulmuştur. Bunu, Windows’un Denetim Masası’nda ODBC Yönieticisi’ni çalıştırarak ve sürücüler sekmesini seçerek denetleyebilirsiniz.

Bir diğer sık alınan hata türü ise 80004005’dir. Bu hatanın bir kaç türü olabilir:

Microsoft OLE-DB Provider for ODBC Driver error ‘80004005’ [Microsoft][ODBC Microsoft Access 97 Driver] The Microsoft Jet database engine cannot open the file ‘(unknown)’..

Bu hata mesajına bir kaç farklı durum sebep olabilir:

1. Internet kullanıcısına veritabanının işletim sistemi düzeyinde yazma-okuma yetkisi verilmemiş olabilir.

2. Veritabanının bulunduğu dizinin işletim sistemi açısından dosya oluşturma ve silme yetkileri yoktur.

3. Veritabanının bulunduğu dizin bir ağ sabit diskinde ise Internet kullanıcısının bu diske erişim hakkı yoktur.

4. DSN oluşturulurken veritabanı salt okunur veya Exclusive olarak işaretlenmiş olabilir.

5. O anda dosyaya Server tarafında InterDev gibi bir Web Tasarım Programı erişiyor olabilir.

6. Sözkonusu Access dosyası, bulunduğu ağda yerel kullanıcıların hizmetine açık olabilir.

Bu sorunların çözümü için ODBC yapılandırma işleminin dikkatle yeniden tekrarı ve özellikle sabit disk izinlerinin gözden geçirilmesi gerekir. Bu hata mesajını evsahibi firmanın bilgisayarından alıyorsanız; Web Server yönetimine yeniden başvurmanız şarttır.

Microsoft OLE-DB Provider for ODBC Driver error ‘80004005’ [Microsoft][ODBC Microsoft Access 97 Driver] Couldn’t use the file ‘(unknown)’; the file already in use

Bu hata mesajının tek sebebi veritabanı dosyasının birden fazla kullanıcı tarafından kullanılmasını önleyen kilit deyimlerinin kullanılmış olmasıdır. Çözümü, dosya ile ilgili .Recordset deyiminin kilidi önleyecek şekilde yazılmasından ibarettir.

Microsoft OLE-DB Provider for ODBC Driver error ‘80004005’ [Microsoft][ODBC Microsoft Access 97 Driver] Data source name not found and no default driver specified

Veri tabanı ile veri-yolu bağlantısı kuracak Connection komutu, Global.asa dosyasından alınmak isteniyorsa ve IIS Global.asa dosyasını çalıştıramıyorsa bu hata mesajıyla karşılaşırsınız. Global.asa dosyasında şu kodun bulunup bulunmadığını kontrol edin:

<%=”’auth_user’ ise & request.servervariables(“auth_user”)%>

<%=”’auth_type’ is & request.servervariables(“auth_type”)%>

<%=”connection string is & session(“baglanti_deyimi”%>

Burada “baglanti_deyimi ifadesi yerinde sizin Connection deyiminiz yer almalıdır. Global.asa’da bu ifadelerin bulunmasına rağmen yine de çalışmıyorsa, Web Server programına, global.asa’nın içinde bulunduğu kök dizin için çalıştır (execute) izni verilmemiş olabilir. Bu kişisel Web Server’da veya yerel IIS’te oluyorsa, bütün yapacağınız şey kök dizin olan klasörü sağ tıklayarak izinlerini değiştirmektir. Bu hata evsahibi firmanın sitesinde oluyorsa, Web Sitesi yönetimi ile temasa geçmeniz gerekir.

Microsoft OLE-DB Provider for ODBC Driver error ‘80004005’ [Microsoft][ODBC Microsoft Access 97 Driver] Data source name not ??

Web Server’ın bulunduğu bilgisayarda MDAC (Microsoft Data Access Component) dosyaları ya bozulmuş ya da yanlış kurup kaldırma yüzünden bazı bileşenleri arasında sürüm farkı doğmuş demektir. MDAC’ın güncellenmesi çözüm sağlayabilir.

Microsoft OLE-DB Provider for ODBC Driver error ‘80004005’ [Microsoft][ODBC Microsoft Access ODBC driver Driver] General error Unable to open registry key…

Registry Editor ile burada adı verilen kayıt anahtarı (Key) için verilen izinlerikontrol etmelisiniz. Bunun için Regedt32.exe programını kullanabilirsiniz.

Microsoft OLE-DB Provider for ODBC Driver error ‘80004005’ [Microsoft][ODBC SQL Server Driver] [dbnmpntw] ConnectionOpen (CreateFile()).

Aynı bilgisayarda bile olsa SQL Server izinleri yeterli değilse, ODBC sürücüleri veritabaına ulaşamazlar. Sorunu çözmek için SQL Server yönetimiyle görüşmek ve izinleri değiştirmek gerekir.

Bu ve diğer 80004005 hata mesajları için Microsoft’un sitesinde Q189408, Q174943, Q173742, ve Q175671 numaralı bilgi notlarına (Knowledgebase articles) başvurabilirsiniz.

ASP Hatası Arama

ASP teknolojisi, Internet’in kendisine göre nisbeten eski HTTP protokolü ile işbirliği yapmak zorundadır ve bazen ASP sayfalarımızda oluşan hatalar, bizden (yazdığımız VBScript veya diğer Script kodlarından) değil, bu iki teknolojinin Server’daki uyumsuzluğundan kaynaklanıyor olabilir.

ASP teknolojisi üç adımda çalışır:

1. Ziyaretçi bir ASP sayfası talep eder

2. Server talep edilen belgenin bir ASP programı olduğunu belirler ve bunu ziyaretçiye göndermeden önce ASP.DLL aracılığıyla çalıştırır.

3. Ortaya çıkacak olan HTML belgesi ziyaretçiye gönderilir.

Bu bakımdan ASP hatasını ararken sorulacak birinci soru hatanın nerede olduğu olmalıdır. Hata istemci tarafında ise ASP sayfamız muhtemelen ziyaretçinin Browser’ı ile uyumlu olmayan HTML kodu üretiyor olabilir. Ayrıca hatanın hangi aşamada olduğunu yakalamamız gerekir.

Sık alacağımız bir ASP hatası, Server’ın vereceği “VBS Script Error:” şeklinde başlayan mesajlar olacaktır. Bu, gerçekten de sayfamızdaki VBScript kodlarında hata olduğunu gösterir. Yapılacak tek şey, iyi bir programcı gibi, biraz açık havada gezdikten sonra kodu baştan sonra yeniden gözden geçirmek veya en iyisi başka bir programcının yardımını istemektir. Bir süre sonra insan kendi yazdığı kodlardaki hataları göremez hale gelir!

Nesne oluşturma hataları ise “Failed to create …” diye başlar ve hemen hemen daima ASP sayfanızdaki Server.CreateObject.. diye başlayan deyimin icra edilemediğini gösterir. Bu sizin yanlış nesneye yanlış metod kullandırmaya kalkmanızdan olabileceği gibi, Web Server’ın size bazı bileşen dosyalarına (.dll ve .exe) erişim hakkı vermiyor olmasından kaynaklanabilir. Ücretsiz ASP desteği veren sitelerde çoğu zaman bu tür komutlar içeren Script’lere izin verilmez.

İleri ASP Konuları

ASP’ye giriş niteliğindeki bu iki kitapçığın kapsamı dışında bırakılan bazı ASP konularını burada sıralayarak, bundan sonraki adımlarınıza yardımcı olabiliriz. Server izin verdiği ve gerekli yazılımı sağladığı taktirde, ASP sayfalarınızdan elektronik posta gönderebilirsiniz. Bunun bir Form’un Server’ın CreateObject metodu ile Server’ın SMTP protokülünü kullanan mesaj gönderme programına (IIS’te “CDONTS.Mail” nesnesine) ulaşması ve bu nesneye alıcı ve gönderenin adresleri ile konu ve mesaj bölümlerini iletmesi gerekir. Bunun için gerekli program (veya nesne) adını ve ASP sayfalarınızdan mektup gönderme izniniz olup olmadığını Web Server yönetiminden öğrenmeniz gerekir.

Bir diğer ileri ASP tekniği ise COM bileşenlerini kullanarak, ASP sayfalarınızı VBScript veya JavaScript yerine daha hızlı ve daha güvenli binary (program) dosyaları ile birleştirmek olabilir. C++, Visual Basic, Borland Delphi gibi bir dille yazılmış ve derlenmiş olan COM bileşenleri, kendilerine ASP sayfası tarafından gönderilen çağrı üzerine harekete geçerler ve büyük bir ihtimalle Server dışında yapmaları gereken işi yaparak sonucunu ASP sayfasına ulaştırılmak üzere Server’a bildirirler. Derlenmiş (program haline getirilmiş) oldukları için COM bileşenleri daha hızlı çalışırlar ve Server’ın kaynaklarını kullanmadıkları için de Web iletişimini yavaşlatmazlar. Bu tür bileşenlere çoğu zaman ADODB nesnesinin .Command metodu ile erişiriz. Microsoft ve diğer firmalar, ASP sayfalarımızla birlikte kullanılmak üzere COM programları üretmeye ve pazarlamaya başlamış bulunuyorlar. Bu tür bileşenleri gerçek Internet Server ortamında kullanabilmek için, programın Server’ın bulunduğu bilgisayarda Registry kaydının yapılması gerekir. Bunu Web Server yönetimi ile görüşmeniz şarttır.

Teşekkürler TBKD

Asp dersanesi 6

Super Admin — Fri, 16 Mar 2007 08:28:42 +0000

arasında & işareti konularak gönderilir. Bu yöntemi, HTTP yoluyla Browser nasıl kullanıyorsa, biz de istediğimiz anda kullanabiliriz. Burada;

bekle02.asp?BEKLE_SURE=3&BEKLE_MESAJ=” & mesaj & _ “&GONDER_URL=index.htm”

şeklindeki ifade de sayfa adından sonra konan soru işareti, Server’a bu bilgi kümesinin bu sayfaya iletilmesi komutunu vermenizi sağlar; bir bakıma Server’a “Şu bilgileri al; bekle02.asp sayfasına ver!” demiş oluyoruz. Bu bilgiler hatırlayacaksınız, Server’da Request nesnesinde tutulur; eşittir işaretinin önündeki kısım değişken, arkasındaki kısım ise değer sayılır.

Dedik ki: bekle02.asp kendinise üç değişken verilmesi beklemektedir. Bunu sağlayan nedir? Resquest nesnesinden alınıp, bu sayfanın içindeki değişkenlere atanan üç değer bulunması. bekle02.asp’yi de yazalım:

<%@ LANGUAGE=”VBSCRIPT” %>

BEKLE_SURE = Request(“BEKLE_SURE”)

GONDER_URL = Request(“GONDER_URL”)

BEKLE_MESAJ = Request(“BEKLE_MESAJ”)

; URL=<% =GONDER_URL %>”>

ASP ile Bekletme

<% =BEKLE_MESAJ%>

Daha önce yazdığımız bekle01.asp, ziyaretçiyi bekle02.asp’ye yönlendirirken ona üç “değişken=değer” çiftti gönderiyor; bekle02.asp bunları Request nesnesinden alarak, kendi değişkenlerine atıyor. Bu üç değişkenini inceleyelim.

· Ziyaretçinin bekleme süresince Browser penceresinde göreceği mesaj, BEKLE_MESAJ değişkeninde yer alıyor;

· Bu mesajı görüntülendiği sayfanın ziyaretçinin Browser’ında kalacağı süreyi BEKLE_SURE değişkenin değeri belirliyor:

· Bu sayfanın yerini alacak olan hedef sayfa veya ziyaretçinin Browser’ına gönderilecek yeni sayfanın adresini, GONDER_URL değişkeni belirliyor.

Bu programları çalıştırdığınızda ziyaretçinin Browser’ında üç saniye süreyle “Arzu ettiğiniz iş yapılıyor.. Lütfen bekleyiniz!” yazısı görüntülenecek; daha sonra Browser’a index.htm sayfası gönderilecektir. Bu iki programı kendi ihtiyaçlarınıza uyarlamak isterseniz, sözgelimi bir veritabanının güncellenmesi sırasında veya benzeri bir muhtemel gecikme durumunda, ziyaretçiye durumu bildirmek için, köprüyü bekle01.asp’e verebilirsiniz; asıl hedef URL’i ise bekle01.asp’de verebilirsiniz.

Form Değerlerini Yakalayalım

Bir veritabanından çektiğimiz verilerle, Form etiketi içinde kullanabileceğimiz ve ziyaretçinin ya metin girmesine ya da seçim yapmasına imkan veren kutuları, seçenekleri nasıl doldurabileceğimize ilişkin bir örneği birinci kitapçıkta görmüştük. Burada şimdi bir Form’dan gelen verileri nasıl değişkenlere atayacağımızı ve bunları nasıl kullanacağımızı ele alalım.

Bu amaçla iki sayfa hazırlayacağız: birincisi içinde bir çok tercihler bulunan formlar olan bir HTML dosyası, diğeri ise bu Formun değerlerini alarak, kullanılır hale getirecek bir ASP programı olacak.

Önce FormOrnek.htm adlı şu dosyayı kaydedelim:

Form Ornegi

Birinci Form

İkinci Form

Üçüncü Form

Daha sonra belirlediğimiz değişkenlerin Form’un hangi öğelerinden geldiğinin rahat anlaşılması için burada Form unsurlarının değeri olarak unsurun adına yakın kelimeleri kullandığımıza dikkat edin. Sayfada üç ayrı Form bulunduğu, ilk iki formun POST, üçüncüsünün ise GET metoduyla Server’a bilgi gönderdiği de dikkatinizi çekmiş olmalı. POST metodunda Server’a giden bilgiler, talep edilen sayfanın adına URL kodlama yöntemiyle (ve dolayısıyla Browser’ınızın URL kutusuna yazılarak) gönderilmez; Fakat ilk iki Form’da POST metodu kullanmış olmamıza rağmen, formu işleyecek programa bilgilerin hangi formdan gittiği sanki GET metodu kullanılmış gibi bildiriliyor. Bu yöntemi, Request.Form kolleksiyonuna yazılmasını istemediğimiz bilgiler için kullanabibiliriz. Üçüncü Form ise bilgilerini GET yoluyla gönderiyor ve kendisinin hangi form olduğuna ilişkin bilgiyi ise gizli bir değişkene yazıyor. Her üç durumda da HagiForm değişkeninin değeri olarak, ASP programına formun sıra numarası anlamına gelen sayı gönderiliyor. Birinci form 1, ikinci form 2, üçüncü form ise 3 değerini yolluyor. Bu HTML dosyasını Browser’da açarsanız, üç ayrı formu göreceksiniz.

Her üç formun gönderdiği bilgiler aşağıdaki programa ulaşıyor. Bu programı FormOrnek.asp adıyla kaydedebilirsiniz:

ORNEK FORM SONUCLARI

dim FormTercihi

FormTercihi = Request.QueryString(“HangiForm”)

Select Case FormTercihi

Case 1

Metin alanı sonuçları

Input/Text Alanı	<%= Request.Form(“MetinGir”) %>
Input/Passsword Alanı	<%= Request.Form(“ParolaAlani”) %>
TextArea Alanı	<%= Request.Form(“MetinAlani”) %>

Case 2

Radyo Düğmesi ve İşaret Kutusu Sonuçları

Seçilen Radyo Düğmesi	<%= Request.Form(“Radyo”) %>
İşaretlenen Kutular	<% dim strIsaretlenen for each strIsaretlenen in Request.Form(“IsaretKutusu”) Response.Write strIsaretlenen & “ ” next %>

Case 3

Seçme Alanları sonuçları

Seçilen Liste Ögesi	<%= Request(“SecmeListesi”) %>
Seçilen Çoklu Liste Ögeleri	<% for each strIsaretlenen in Request(“CokluSecme”) Response.Write strIsaretlenen & “ ” next %>

End Select

Bu programda, üç ayrı formdan gelebilecek bilgiler, HangiForm değişkeninin değerine göre, Select Case döngüsü ile üç ayrı bölümde işleniyor. İlk iki formda, bilgiler POST metodu ile geldiği için Request.Form nesnesinin içinde, değişken adıyla aranabilir. Üçüncü Formda ise bilgiler Request.QueryString nesnesinde bulunuyor. Burada bu bilgilerin daha önce görmediğimiz kısaltma yöntemiyle alınıp, sayfaya aktarıldığını görüyorsunuz; <%=Request(“SecmeListesi”)>, aslında;

Response.Write Request.QueryString(“SecmeListesi”)

ifadesinin kısaltılmışıdır.

FormOrnek.htm’in her üç formunda da bazı tercihler yaparak Gönder düğmesini tıkladığınızda, FormOrnek.asp’ye gönderilen URL bilgisine dikkat edin. İlk ikisinde sadece seçilen formun HangiForm değeri yer aldığı halde. üçüncüsünde formdaki bütün bilgiler burada URL-kodlanmış olarak yer alacaktır.

Programın bilgi işleyen bölümünü kendiniz irdeleyebilir misiniz?

Konuk Defteri Uygulaması

Bu bölümde ilk tam ASP sitesini adım adım birlikte oluşturacağız; daha önce teorik veya kısaca uygulamalı gördüğümüz komutları, metodları ve ifadeleri toplu halde kullanma imkanı bulacağız.

Konuk Defteri, Internet sitemizi ziyaret edenlerle en kolay bilgi alışverişi yöntemidir; konuklarımız defterimize kendileri hakkında bazı bilgiler girerler. Burada yapacağımız örnekte, ziyaretçimize önce konuk defterimize bilgi girmek isteyip istemediğini soran bir sayfa sunacağız; burada konuk defteri bilgilerinin yer aldığı bir Form sayfasına gitmesini sağlayan köprü olacak. Form sayfamızdaki Gönder düğmesi tıklandığında bir ASP sayfası, Form’un yolladığı bilgileri ziyaretçimize gösterecek ve arzu ederse defterde yer alan diğer bilgileri okuma imkanı verecek. Ziyaretçimiz defterdeki diğer bilgileri okumak isterse, bir diğer ASP sayfası, bu bilgileri dosyadan okuyarak ziyaretçimize sunacak.

Birinci sayfamız burada basit bir HTMLsayfası ancak siz bunu isterseniz kendi ana sayfanızla bütünleştirebilirsiniz. Diyelim ki aşağıdaki kodu, konuk01.htm adıyla kaydettik:

KONUK DEFTERIM

Hoşgeldiniz!

Konuk Defterimi imzalamak ister misiniz?

Çok teşekkürler

Deftere Git

Burada konuk defterini izmalamak isteyenler için konuk defterini içeren dosyaya bir köprü var. Aşağıdaki form da konuk defterimiz olsun! Bunu da konuk02.htm adıyla kaydedelim:

KONUK DEFTERIM

Konuk Defteri!

Konuk defteri sayfama hoşgeldiniz. Buraya kaydedeceğiniz bilgilerle birbirimizi daha iyi tanıma imkanı bulabiliriz.

Çok teşekkürler

Adınız:

Soyadınız:

E-Posta Adresiniz:

Düşünceleriniz:
Sitem hakkındaki düşünceleriniz

Burada oluşturduğumuz HTML alanlarından dördü, daha sonra işlenmek üzere, bize dört değişken verecek: Adi, Soyadi, Email ve Mesaj.

Aşağıdaki kod ile bu verileri işleyeceğiz. Bu kodları da konuk_isle.asp adıyla kaydedelim:

@LANGUAGE=VBscript

Option Explicit

KONUK DEFTERI KAYIT

Verdiğiniz Bilgiler:

Adınız: <%=Request.Form(“Adi”)%>

Soyadınız: <%=Request.Form(“Soyadi”)%>

E-Posta Adresiniz: <%=Request.Form(“Email”)%>

Düşünceleriniz: <%=Request.Form(“Mesaj”)%>

Dim DosyaSistemi, KonukDosyasi

Set DosyaSistemi = CreateObject(“Scripting.FileSystemObject”)

Set KonukDosyasi = DosyaSistemi.OpenTextFile(“c:\inetpub\wwwroot\konuklar.txt”,8, True)

KonukDosyasi.WriteLine Request.Form(“Adi”)

KonukDosyasi.WriteLine Request.Form(“Soyadi”)

KonukDosyasi.WriteLine Request.Form(“Email”)

KonukDosyasi.WriteLine Request.Form(“Mesaj”)

KonukDosyasi.Close

Konuk Defterime kaydedildi. Çok teşekkür ederim.

Konuk Defterini Oku! Ana Sayfaya Dön!

Burada biraz duralım ve konuk_isle.asp’yi irdeleyelim. Form’u oluşturan sayfamızda dikkat ettiğiniz gibi, verileri POST metodu ile alıyoruz; dolayısıyla Form’dan gelen bilgiler, Request nesnesinin Form kolleksiyonunda yer alıyor; ve önce bu bilgileri ziyearetçimizin Browser penceresine yazdırıyoruz. Ziyaretçimiz böylece ne bilgi verdiğini ber kere daha görmüş oluyor. Sonra, FileSystem nesnesini kullanarak, bu bilgileri Web Server’ın kök dizininde konuklar.txt adlı dosyaya eklettiriyoruz. Bu işlemi yapan WriteLine metodu, her bir değişkenin değerini yazdıktan sonra satır sonuna yeni satır karakteri girecektir. Yine Bu bilgilerin kaydedildiğini ziyaretçiye bildirdikten sonra, kendisine defterimizdeki diğer girdileri okuma veya ana sayfaya dönme seçeneğini veriyoruz. Ziyaretçi, defterdeki diğer bilgileri okuma seçeneğini seçecek olursa gideceği sayfanın kodları ise aşağıda. Bu kodları da konuk_oku.asp adıyla kaydedelim:

@LANGUAGE=VBscript

Option Explicit

KONUK DEFTERI OKUMA

Konuk Defterimde Yeralan Bilgiler:

Bugüne kadar konuk defterimi imzalayan bütün dostlarıma teşekkür ederim.

Dim DosyaSistemi, KonukDosyasi, Adi, Soyadi, Email, Mesaj

Set DosyaSistemi = CreateObject(“Scripting.FileSystemObject“)

Set KonukDosyasi = DosyaSistemi.OpenTextFile(“c:\inetpub\wwwroot\konuklar.txt”,1)

Do While Not KonukDosyasi.AtEndOfStream

Adi = KonukDosyasi.ReadLine

Soyadi = KonukDosyasi.ReadLine

Email = KonukDosyasi.ReadLine

Mesaj = KonukDosyasi.ReadLine

Response.Write Adi & “
”

Response.Write Soyadi & “
”

Response.Write Email & “
”

Response.Write Mesaj & “

”

Loop

KonukDosyasi.Close

Ana Sayfaya Dön!

Şimdi de bu kodun üzerinde duralım: Yine FileSystem nesnesinin OpenTextFile metodu ile, mevcut konuk girdileri dosyasını açıyoruz; ve içeriğini Do döngüsü ile, dosya sonuna varıncaya kadar ReadLine metodu ile okutuyoruz. ReadLine, dosyayı satır –satır okuyacaktır; burada ”satır” ölçüsü, dosya başı ile satırsonu-yeni satır (CRLF veya enter/Return) karakteri, iki satırsonu arası, veya bir satırsonu ve dosya sonu işareti arasında kalan metindir. Dosyamızın her bir satırı bir değişkenin değeri olarak yazıldığına göre, okunan her satır sırasıyla, Adi, Soyadi, Email ve Mesaj değişkenlerine değer olarak kaydedilecek ve ziyaretçininin Brıowser penceresine yazılacaktır.

Bu ana kodun etrafında sayfalarını görsel olarak zenginleştirmek, tabiî sizin elinizde!

Veri Yönlendirmeli Web Uygulaması

Birinci kitapçıkta, ADO nesnesini tanıdık ve ne işe yaradığını gördük. Bu bölümde ADO nesnesinin nasıl kullanıldığını ele alacağız; bu amaçla veritabanına dayanan, HTML etiketlerinin içeriğini bir veritabanından alan ve ziyaretçinin girdilerini bir veritabanına yazan örnek uygulama oluşturacağız. Bunu yaparken ADO’yu tanıtırken ele almadığımız bazı SQL komutları ile tanışacağız.

Örnek uygulamamız, ünlü bir Web Tasarımcısının müstakbel müşterilerine randevu verdiği bir site olacak. Müstakbel müşterilerimiz, Web sitemize bağlanacaklar, nasıl bir Web sitesi oluşturmak istediklerini onlara sunacağımız bir listeden seçecekler; sitelerinin özelliklerini ve bizimle ilk görüşmeyi yapmak istedikleri zamanı belirtecekler; Web programımız, bütün bu bilgileri bir veritabanındaki veri tablolarına dayanarak müstakbel müşterimize seçenek olarak sunacak; ziyaretçinin kabul ettiği randevu zaman dilimini veritabanındaki tabloda başka müşterilere verilmemek üzere, kapatacak. Fakat bu işe başlamadan önce hızlı bir bir veritabanı oluşturma kursu görelim.

Veri için hazırlık

Kullanacağımız veritabanını burada MS Access ile oluşturacağız. Fakat siz istediğiniz herhangi bir programı, örneğin FileMaker Pro veya Paradox’u kullanabilirsiniz. Elinizin altında Oracle veya MS SQL Server varsa, onları kullanmanızdan daha tabiî bir şey olamaz.

İlişkilendirilmiş Veritabanı (Relational Database) deyimini daha öce duymuş olmalısınız. Web Programımızda, böyle bir veritabanı kullanacağız. İlişkilendirilmiş Veritabanı, bir dosya içinde tabloların en az bir sütunundaki kaydın diğer tablolardaki en az bir sütunla aynı olduğu ve bu iki sütun birbirine bağlanmış veritabanı demektir. (Bu örnekte kullanacağımız veritabanının Microsoft Access ile oluşturulmuş örneğini, bu kitapçığın kod örnekleri arasında bulabilir ve bilgisayarınızda kurulu bir veritabanı işleme programı ile inceleyebilirsiniz. Bu tabloları kendi programınızda oluşturmak isterseniz, kayıt alanları ve özelliklerini buradaki örneklere uygun olarak oluşturmalısınız.)

Veritabanı tablolarının ilişkilendirilme durumunu, oluşturacağımız veritabanının iki tablosu üzerinde gösterelim:

Bu tabloda, müşterinin kurmak istediği site türünü belirten bir endeks sütunu var: TurNO. (Daha sonra bu veritabanını yükleyeceğimiz Web Server’ın işletim sistemini bilmediğimiz için, Türkçe alfabeyi desteklemeyen bir Server’ın “Tablo veya Alan Bulunamadı” hatası vermesini önlemek için alan adlarında Türkçe karakter kullanmamaya özen göstermemiz gerekir.) Bu kayıt, Site Türleri tablosunda da var:

Veritabanını oluştururken bu iki tabloyu TürNO sütunlarından ilişkilendirir ve ilerde veritabanına, “Bana, Müşteriler ve Site Türleri tablolarından TürNo sütunundaki veri aynı olan bütün kayıtları bul” şeklinde bir sorgulama emri (SQL JOIN komutu) verecek olursanız, Windows’un ODBC programı, veritabanını inceleyecek ve ortaya çıkartacağı verilerden biri şöyle olacaktır:

ADI SOYADI EMAIL SİTENO GRAFNO TURNO TURADI TURRAYİÇ

Abdullah Can acan@sirket.com.tr 1 1 2 Intranet 4

Şimdi diyebilirsiniz ki, daha sonra iki tabloyu birleştirmek yerine, neden baştan tek tablo yapmadık da, ilişkilendirme ve bir bir yığın SQL komutu yazma (ve tabiî öğrenme) külfetine girdik? Bunun çeşitli sebepleri var: Bir kere veritabanı uzmanları, birden fazla tabloda aynen tekrar eden değerleri, ayrı bir tabloda toplamayı bilgisayarın bellek yönetimi açısından daha etkin bir çalışma tarzı sayarlar. İkincisi, fiyat belirlerken Intranet türü Web siteleri için uygulayacağımız katsayıyı ilerde değiştirmek zorunda kalırsak, (bu iş tutarsa, en kısa zamanda fiyatlara zam yapacağımız şüphesiz olduğuna göre!) ve elimizde içinde 1500 kayıt bulunan bir tablo varsa, herbirinde türRayiç sütundaki veriyi tek-tek güncelleştirmek çok zor olabilir. Oysa bu tür ilişkilendirilmiş bir veritabanında bir tabloda bir kaydı değiştirmekle, bir diğer tablodaki binlerce, hatta milyonlarca kaydı güncelleştirmiş oluruz. Siz kendi veritabanınızı oluştururken, hangi verilerin hangi tabloda toplanacağına ve hangilerinin ayrı tablolara konulacağına şu kriterle karar verebilirsiniz: Bir tablonun birincil endeksine bağımlı olmayan bütün bilgiler o tablonun dışına çıkmalıdır. (Bu kriter size bir ölçüde şifreli görünüyorsa, veritabanı oluşturma ve yönetme konusunda bir kitap edinmeniz yerinde olur!)

Veritabanı konularına aşina olmayanlar için bir iki noktaya daha açıklık getirmek gerekir. Tablolarımızın alan adlarını ve alanlardaki verilerin türlerini gösteren tabloya bakarsanız, bütün tablolarda bir sütunun “Birincil endeks” diye işaretlendiğini göreceksiniz. Bu alan, biri dışında bütün tablolarda otomatik sıra numarası şeklinde; Müşteri tablosunda ise müşterinin elektronik posta adresi şeklinde tayin edilmiş bulunuyor. Bu alanın varlık sebebi, kayıtlarımızda diğer bütün alanlardaki verileri aynı bile olsa her bir müşterinin ayrı bir varlık olarak korunmasını sağlar. (Tabiî, burada, iki müşterinin aynı elektronik posta adresine sahip olmayacağını varsayıyoruz!)

İnşaata Başlarken

Biraz daha teknik olarak ifade edersek, inşa ettiğimiz programın (Web sitesinin) fonksiyonu, müşteriden bazı temel bilgileri alıp, bu bilgileri müşteri tablosuna işlemek, müşteriye bizim randevu defterimize (veri tabanındaki Randevu tablosuna) bakarak, boş bir zaman önermek, müşterinin kabul ettiği zaman dilimini Randevu tablosuna işlemek, ve bu zaman dilimini başkasına vermemek üzere kapatmak olacak. Biz, Web sitesi tasarımcısı olarak, sürekli, veritabanı dosyasını açarak, yeni randevu alan olup olmadığını kontrol etmek zorundayız. Yine arada bir, Randevu tablosuna yeni müşteri kabul edebileceğimiz boş zamanlarımızı eklememiz gerekir. Bu işlemi, örneğin Access programını kullanarak yapabiliriz.

Bu amaçla kullanacağımız tabloların ilişkilerini şöyle gösterebiliriz:

Bu şemada görülen ilişkiler şu anda bir anlam ifade etmiyorsa, biraz sonra tablo çok daha aydınlanacaktır. Şimdilik, ya bu tablolara ve ilişkilere sahip bir veritabanı oluşturun; ya da örnek veritabanı dosyasını Kişisel Web Server’ın dizini içine kopyalayın.

ODBC’e Veritabanımızı Bildirelim

Windows’un Denetim Masası’nı açtığınızda, ya ODBC Data Sources, ya da ODBC(32 Bit) adlı bir simge göreceksiniz.

İkinci sekme olan System DSN’i açın ve Add (Ekle) düğmesini tıklayın. Açılacak kutuda, veritabanı dosyanıza uygun sürücüyü seçin. Bu kitapçığın örnek kodları arasında bulacağınız web.mdb adlı dosyayı kullanıyorsanız, Microsoft Access Driver adlı sürücüyü seçin) ve Son düğmesini tıklayın.

Açılacak kutuda Data Source Name (Veri kaynağının adı) kutusuna Web (veya kendi veritabanınızın adını) yazın, isterseniz Description kutusuna veritabanını tanımlayan bir kaç kelime yazabilirsiniz. Database bölümünde Select (Seç) düğmesini tıklayarak veritabanı dosyanızı bulun.

Şimdi, bilgisayarınızın ODBC arayüzü, Kişisel Web Server’ınız (vereceğimiz ASP komutları dolayısıyla) talep ettiği anda Browser’ınıza Web adlı veritabanından arzu edilen verileri seçip verecek veya bu dosyadaki tablolarda (yine ASP komutları ile talep edeceğiniz) güncelleştirmeleri yapacaktır.

Sıra Web Programı’nda

Kuracağımız sitenin işleyiş tarzını veya stratejisini bir kere daha belirtelim: Sitemize ev sahipliği yapan Web Server’da bir veritabanı dosyamız var ve elimizdeki iş durumuna göre randevu verebileceğimiz, serbest olduğumuz günleri bu veritabanındaki Randevu tablosuna işliyoruz. Ziyaretçilerimiz, ana sayfadan geçtikten sonra, bir Web sitesi yaptğrmek için bizimle görüşmek istiyorlarsa, bazı bilgiler veriyorlar ve bu bilgilere göre, Web programımız, müşteriye tanımladığı siteyi kaça yapacağımızı bildiriyor ve boş olduğumuz zamanların bir listesini sunuyor. Müşteri adayı, bu listeden kendisi için elverişli zamanı seçiyor. Web programımız müşterinin verdiği bilgileri veritabanına işliyor; ve müşterinin seçtiği zamanı randevu tablosunda kapalı hale getiriyor, ki aynı zaman aralığı başka bir müşteriye daha önerilmesin! (Aşağıda, sayfalarımızı adım-adım oluştururken, oluşturduğmuz bazı değişkenlerin ne işe yarayacağı o anda belli olmayabilir. Bunları anlamadan geçmemek için önerim, bu kitapçığın kodlarını edindiyseniz, veritabanını sisteminize tanıtarak, ilgili ASP programını index.htm’den başlayarak bir kaç kere çalıştırmanızdır.)

Önce index.htm sayfamızı yapalım. Bu basit bir “Hoşgeldiniz!” sayfası olacak. aşağıdaki kodu index.htm adıyla kaydedin:

Web Sitesi Yapılır

Web Sitenize Sahip Olmak İstiyorsunuz?

Ama nasıl? HTML, ASP, ADO, ODBC ve daha bir çok alfabe çorbası öğrenmek zorundasınız

Ama bunları öğrenmeye zamanınız yok. Aslında öğrenirsiniz öğrenmeye, fakat zaman meselesi.

Biz çook siteler yaptık, ve size de yardıma hazırız. Bizim işimiz Web sitesi yapmak!

Sizin de sitenizi yapalım.

Size de yardımcı olalım

Bu sayfamızda verdiğimiz mesajı beğenen müstakbel müşterilerimiz, sayfadaki köprüyü tıklayarak, nereye gidecekler? Şu aşağıdaki kodun yer aldığı sayfaya. Bunu da sayfa1.asp adıyla kaydedin:

<% @Language = VBscript %>

Web Sitesi Yapilir

Arzu ettiğiniz siteyi sür’atle oluşturabiliriz.

Önce

nasıl bir site istediğinizi ve grafik malzemenin durumunu belirtin?

Kullanılacak grafik malzemenin durumu:

“Bu sayfada ASP tekniği kullanmayı gerektiren hemen hemen hiç bir öge yok!” diyebilirsiniz; ama demeyin. İki haricî dosyayı #include yoluyla sayfaya eklediğimizi göruyor musunuz? Bu sayfanın bütün işlevi işte bu iki dosyada gizli!

siteler.inc ve grafikler.inc, veritabanından veri çeken ve bunu getirip yukarıdaki yerlere yazmakla görevli olacaklar. Önce siteler.inc’i yapalım:

‘Siteler tablosundan siteAdi sütunundaki bilgileri al.

SQLSITE = “SELECT siteAdi, siteNO FROM Siteler”

set connsite = server.createobject(“ADODB.Connection”)

connsite.open “web”

set siteler=connsite.execute(SQLSITE)

<% siteler.close %>

Hatırlarsanız, #include yoluyla sayfaya eklenen dosyanın içeriği ne ise aynen bu komutun olduğu yere yazılmış gibi olur, demiştik. sayfa1.asp’ye bakın; ve yukarıdaki kodu tam siteler.inc’in olduğu yerde düşünün. Şimdi siteler.inc, tek bir iş yapıyor: web isimli DSN’in verdiği bilgiler arasından Siteler tablosundan siteAdi ve siteNo sütunlarındaki bütün bilgileri çekiyor ve bunu HTML’in SELECT etiketinin içini doldurmakta kullanıyor. OPTION’ın nasıl yazıldığını hatırlıyorsunuz değil mi?

Şimdi siteler.inc’in içine bakabiliriz. Önce “SELECT siteAdi, siteNO FROM Siteler” ifadesini ele alalım. Bu, yukarıda sözünü ettiğimiz SQL dili ile, Windows’un ODBC arayüzüne vereceğimiz VBScript komutudur. Peki, bu edindiğimiz veriler nerede duruyor? ASP’nin çalıştığı Web Server’ın bulunduğu işletim sisteminin RAM’inde (veya sanal belleğinde) oluşturulan geçici bir tabloda duruyor. Veritabanındaki Siteler tablosunda birinci sütunda siteNo, ikinci sütunda ise siteAdi alanları var. Burada önce siteAdi’ni okutuyoruz; yani dizi değişkenin siteler(0) adlı birinci ögesi site türü adını, siteler(1) adlı ikinci ögesi ise bu türün numarasını tutuyor. Nitekim, bir Do döngüsü ile bu değerleri SELECT’in ögeleri olarak kullandığımızda önce OPTION’ın VALUE özelliğini siteNo, metnini ise siteAdi ile dolduruyoruz. Ve tabiî açtığımız veri bağlantısını kapatıyoruz: “siteler.close”.

Şimdi sayfa1.asp’nin ikinci haricî dosyası olan grafikler.inc’i yazalım:

‘Grafik durumuyla ilgili bilgileri Grafik tablosundan al.

SQLGRAF = “SELECT grafNO, grafDurum FROM Grafik”

Set conngraf = server.createobject(“ADODB.Connection”)

conngraf.open “web”

Set graf=conngraf.execute(SQLGRAF)

Bu dosya üzerinde uzun uzadıya durmaya gerek yok; yine aynı DSN’den, fakat bu kez veritabanıın Grafik tablosundan iki alandaki verileri çekiyoruz; Do döngüsü ile yeni bir SELECT’in içini dolduruyoruz. include dosyaları ile birlikte bu sayfa şu görüntüyü veriyor:

sayfa1.asp’deki formun Gönder düğmesi tıklandığında bu bilgilerin GET metoduyla sayfa2.asp’ye gönderileceğini hatırlayacaksınız. O halde, bu HTML kodunu, sayfa2.htm adıyla kaydedin:

Asp dersleri 5

Super Admin — Fri, 16 Mar 2007 08:26:09 +0000

metin1 VALUE=deger1>

etin1 VALUE=deger2>

metin1 VALUE=deger3>

Bu Form’un gönder (Submit) düğmesi ile sağlanan hareket (ACTION) seçilen değeri Forma gönderecektir. Radyo düğmesi ile Checkbox’ın arasındaki fark, ziyaretçinin aynı ismi taşıyan radyo düğmelerinden birini işaretleyebilirken; istediği kadar Checkbox’a işaret koyabilmesidir. Birden fazla Checkbox işaretlendiği taktirde Server’a “metin1=deger1, deger2..” şeklinde bilgi gönderirler. (ASP programlama açısından, bu değişken Request.Form nesnesinde Checkbox’ın adını taşıyan kolleksiyonun içinde dizi-değişken olarak yazılır.)

Yukarıdaki radyo düğmesi örneğimizin sadece Do döngüsüne ait kısmını değiştirerek,Checkbox’a uyarlayalım, ve isaret.asp adıyla kaydedelim:

<% Do While Not rsVeri.eof %>

” NAME=”Isaret”> <%=rsVeri(0)%>

<%rsVeri.movenext

loop%>

Ziyaretçi bu form ile birden fazla kutu işaretleyerek Gönder düğmesine basarsa, Server’a gelecek bilgi örneğin, “Isaret=Kırmızı, Mavi” şeklinde olacaktır.

Alıştırma Uygulamaları

Bu bölümde, birinci kitapçıkta öğrendiklerimizi küçük ASP uygulamalarında kullanacağız; ve böylece son iki bölümde yer alan nisbeten daha büyük ASP Programları için hazırlık yapmış olacağız. Bu bölümdeki örnekleri mutlaka kendiniz yazmalısınız ve açıklanmamış kodlardan anlamadıklarınız olursa mutlaka daha önceki bölümlere dönerek gözatmalısınız. Bu bölümdeki kodları dikkatle incelerseniz, çoğunda daha önce ele aldığımız temel VBScript komutlarının veya ASP nesnelerine ait metodlarının kimi zaman değişik tarzda kullanımına yer verdiğimizi göreceksiniz. Temel kullanım biçimlerini öğrendikten sonra, mutlaka Microsoft’un MS-Developers Network sitesinde (http://www.microsoft.com/msdn) VBScript ve ASP konularındaki belgeleri ve eğitim metinlerini incelemelisiniz.

Doğum Günü Hesabı

VBScript’in dil olarak bize sağladığı bazı kolaylıkları ASP teknolojisi ile birleştirebiliriz. ASP sayfalarımızda istediğimiz gibi HTML kodları da kullanırız. Bu örnekte, bu iki unsuru da birarada göreceğiz. Aşağıdaki kodu dogumgunu01.asp adıyla kaydedin:

<% @LANGUAGE=VBscript %>

Option Explicit

Response.Expires = 0

Dim serverSaat, kalanSaat

serverSaat = Time

‘ aşağıdaki satırda işaretler arasındaki yere kendi doğum gününüzü yazın

kalanSaat = DateDiff(“h”,Now,#7/8/2000#)

Dogum Günü Hesabı!

Selam:

Şu anda saat: <%=ServerSaat%>

<%

If kalanSaat > 0 Then

Response.Write “Doğum gününüze ” & kalanSaat & ” saat var.” & VbCrLf

ElseIf kalanSaat < 0 Then

Response.Write “Doğum gününüz ” & kalanSaat & ” geçmiş buluyor.” & VbCrLf

Else

Response.Write “Doğum gününüz kutlu olsun!” & VbCrLf

End If

%>

Bu kodda bulunan ASP nesnelerini ve metodlarını kolayca görüyor olmalısınız. Tanımlamadığımız bir değişken kullanmayı veya değişken adlarını yanlış yazmayı önleyen Option Explicit ifadesi dikkatinizi çekiyor olmalı. Sayfamızda bir hesap yapılacağı için Browser tarafından geçici Internet dosyaları arasında (cache) saklanmasını istemediğimizi, Response.Expires’ın değerini 0 yaparak belirtiyoruz. iki değişken tanımlıyoruz (serverSaat ve kalanSaat) ve bunlardan birincisine Server’ın o andaki saatini Time fonksiyonu ile atıyoruz. İkinci değişken ise hesaplama sonucu belirlenecek. Bu arada ASP programının hangi tarihe kaç saat kaldığını hesaplamasını istiyorsak, kalanSaat’i belirleyecek formüle o tarihi yazıyoruz. Bu formüle dikkatle bakalım:

kalanSaat = DateDiff(“h”,Now,#7/8/2000#)

DateDiff ve DateAdd, VBScript’in vereceğiniz iki tarih arasında, yine vereceğiniz biçime göre farkı bulmasını veya toplamasını sağlar. Buradaki “h” hesap sonucunun saat olarak verilmesini istediğimiz gösterir. “d” ise sonucu gün olarak istediğimiz anlamına gelir. Now, Server’ın o andaki saatidir; ”#” işaretleri arasında ise hesabın yapılacağı tarih, veya buradaki örnekte doğum gününüz yer alıyor. kalanSaat değişkeninin değeri bu hesaplama sonucu olarak doğum gününüze kalan saat olacaktır.

Kodumuzun geri kalan bölümünde ise elde ettiğimiz sonucu Browser’a yollayan bir If seçimi var: doğum gününüze kalan saat 0’dan büyükse veya küçükse bunu farklı cümlelerle belirtiyoruz. Kalan süre 0 ise, bugün doğumgününüz demektir! (ASP ile bu kadar uğraşırsa, insanın doğum gününü filan unutması normaldir. üzülmeyin!)

Daha önce VBScript’in metin ve değişkenleri birbirine “&” işareti ile eklediğini görmüştük. VBScript ile yazdırdığımız satırların sonuna kimi zaman
kodu koyarak, yeni satırın bir satır aşağıdan başlamasını sağladığımızı hatırlıyor olmalısınız. Burada & VbCrLf şeklinde gördüğümüz ifade de bunu sağlar. Bu, Visual Basic’in “alt satıra geç, başa git!” (Carriage Return, Line Feed) komutudur.

Dedik ki, DateDiff ve DateAdd fonksiyonlarının, sonucu gün olarak vermesini istiyorsanız, “d” argümanını kullanmanız gerekir. Şimdi burada öğrendikleriniz bu programı doğumgününüze kalan saati değil de günü hesaplayacak şekilde değiştirebilir misiniz? (Ortaya çıkartacağınız kodu bu kitapçığın kodları arasındaki dogumgunu02.asp dosyası ile karaşılaştırabilirsiniz.)

//////////////////KUTU///////////////////////

Çift Tırnak Gerekince!

Kimi zaman ASP yoluyla ziyaretçininr Browser’ına HTML kodu göndermek gerektiğinde HTML’in gerektirdiği çift tırmak işaretini yazdırma sorunuyla karşılaşırız. VBScript’in gereği olan çift-tırnak işaretinin içine koyacağımız HTML’in gereği olan çift tırnak, ASP hatasına yol açar, C’den türetilen dillerde ters bölü işaretiyle yaptığımız türden, kontrol karakterlerinin metin olarak anlaşılmaması işini (ESCape-ing’i) VBScript’te türlü şekillerde yapabiliriz. Burada, yerine göre, üç yöntemden yararlanabiliriz işe yarar:

1. Tırnak işareti gereken yerde iki kere tırnak yazmak;

2. İçerdeki tırnak yerine tek-tırnak kullanmak

3. İçerdeki tırnak yerine & Chr(34) & kullanmak. (Bu yöntemi kullandığımızda “dışardaki” tırnak diye bir şey kalmadığına dikkat etmek gerekir.)

Örnekler:

objMetin.WriteLine(“<%@ LANGUAGE=”"VBScript”"%\>”)

objMetin.WriteLine(“<%@ LANGUAGE=’VBScript’%\>”)

objTsOut.WriteLine(“<%@ LANGUAGE=” & Chr(34) & “VBScript” & Chr(34) & “%\>”)

////////////////KUTU BİTTİ//////////////

HTML Dışında İçerik

HTTP iletişiminde istemci Browser ile Server arasında her talep ve sunuşla birlikte bir dizi HTTP Header (başlık) bilgisi gönderildiğini biliyoruz. Bu bilgiler arasında neler bulunduğunu dabu kitapçığın kodları arasında bulunan SerDeg.asp dosyasını çalıştırarak inceleyebilirsiniz. Browser penceresinde beliren bilgilere dikkat ederseniz, Browser, Server’a HTTP yoluyla kabul edebileceği bilgi türlerini de sıralıyor:

HTTP_ACCEPT:image/gif, image/x-xbitmap, image/jpeg, image/pjpeg, application/msword, application/vnd.ms-powerpoint, application/vnd.ms-excel, */*

Burada düzyazı (text/plain) türünün bulunmadığını görüyorsunuz. Fakat ASP yoluyla, sayfanıza düz yazı gönderebilirsiniz. Aşağıdaki kodu duzyazi.asp adıyla kaydedin, ve çalıştırın:

<% @LANGUAGE=VBscript %>

Response.ContentType = “text/plain”

Response.Expires = 0

Selamlar

Bu dosyada HTML etiketi kullanmıyoruz.

Metin tamamen bir düz yazıdan ibaret. İçinde
kodu

bulunmadığı halde

satırlar Enter’a bastığımız yerde alt satıra geçecektir.

Bu kodu yazarken buradaki örnekte gördüğünüz satır sonlarında Enter’a basmalısınız. Browser’ınızdaki sonuç şuna benzer ıolmalı:

Genellikle HTML sayfalarımızı tasarlarken içerik türünü belirten Content-Type özelliğini yazmayız; çünkü Browser, içerik türü belirtilmemişse gelen belgenin mutlaka “text/html” olduğunu varsayar. Fakat burada olduğu gibi, içinde bir tek HTML etiketi (hatta etiketi bile) olmayan bir metni Browsar’a gönderebilir ve istediğimiz şekilde görüntületebiliriz. Bunu Response.ContentType = “text/plain” ifadesi sağlamaktadır.

Response nesnesi, varsayılan türler dışında sadece düz yazı türü göndermekle kalmaz, Browser’ın kabul edebileceği ve HTTP’nin aktarılmasına elverişli olduğu her türlü dosyayı gönderebilir. Bu dosya türlerinin hangileri olabileceğini çevre değişkenlerinden HTTP_Accept’in içinde görebilirsiniz. Bunu sınamak için duzyazi.asp’nin Content-Type satırını şu şekilde değiştirin ve dosyayı msword.asp adıyla kaydedin:

Response.ContentType = “application/msword”

Bu dosyayı çalıştırdığınızda, Broewser türünüze ve ayarlarınıza ve sisteminizde MS-Word programının bulunup bulunmamasına bağlı olarak, ya doğruca ya da size sorarak, bilgisayarınız MS Word kelime işlemcisini açacaktır:

Bu imkandan ziyaretçiye resim veya diğer tür dosyaları göndermek için yayarlanabiliriz. Ancak bir resim dosyasını gönderirken, metin vermek yerine dosya yolu ve adını belirtmemiz gerekir.

Başka Sayfaya Yönlendirme

Diyelim ki ziyaretçilerimizin Web programımızda belirli işleri yapabilmeleri veya eski ifadesiyle sitemizde belirli bir sayfaya erişmek için kayıt yaptırmış olmaları gerekiyor; bu kaydı yaptırmamış olanları kayıt sayfasına yönlendirmek istiyoruz. Birazdan form yoluyla ziyaretçiden bilgi alma ve bunu işlemeyi göreceğiz, ama şimdilik sadece bu senaryonun ikinci kısmını ele alalım: ziyaretçimizi başka sayfaya yönlendirelim. Bunun için iki ayrı sayfa yapacağız. Önce şu kodu, gonder.asp adıyla kaydedin:

<% @LANGUAGE=VBscript %>

Response.Redirect(“yeni.asp”)

Response.Expires = 0

ASP ILE YONLENDİRME

Bu sayfada yazılı olanları okumanız mümkün olmayacak

çünkü bu sayfa sizi başka sayfaya gönderecek..

Şimdi şu kodu da yeni.asp adıyla kaydedin:

YENİ SAYFA

<%= “Sizi buraya başka sayfa gönderdi..
”%>

gonder.asp’yi çağırın; karşınıza yeni.asp’nin içeriği gelecektir; çünkü gonder.asp kendisinden beklediğimizi yapacak ve sizi yeni.asp’ye gönderecektir. Bunu “Response.Redirect” metodu yapmaktadır. Bu metodun argümanı olarak kendi programımızın bir başka sayfasını verebileceğiz gibi, bir Internet sitesinin URL’ini de verebiliriz.

Ziyaretçiden Bilgi Alma

İstersek adına Web Programı diyelim, sitemize ziyaretçilerin bilgi ulaştırması ancak HTML’in Form etiketi yoluyla olur. Klasik HTML+CGI yöntemleri ile ASP tekniğinde Form etiketlerinin işlevleri arasında bir fark yoktur. Ancak aralarındaki benzerlik de hemen hemen bundan ibarettir. Klasik HTML+CGI yönteminde Form’larımızın Action özelliğine değer olarak çoğu zaman bir CGI programının yolunu ve adını yazarız; oysa ASP’de Form bu bilgileri kendisinin de içinde bulunduğu ASP sayfasına gönderebilir; ve örneğin formun eksik doldurulup doldurulmadığını sınayabilir.

HTML bilgilerinizi tazelerseniz; bir Form’dan Server’a iki metodla bilgi gelebilir: Get ve Post yöntemleriyle. Get, Browser’ın bilgileri yumak yapıp, aradaki boşlukları kaldırarak ve ASCII olmayan karakterleri URL koduyla şifreleyerek Query_String içine yazdırmasını sağlar. Diğer yöntemi birazdan ele alacağız.

Küçük bir form oluşturalım ve bu formdan Get yoluyla gelecek bilgileri daha sonra nasıl kullanabileceğimizi görmek için, şimdilik sadece sayfamıza yazdıralım. Şu kodu miniform_get.asp adıyla kaydedin:

<% @LANGUAGE=VBscript %>

Option Explicit

Response.Expires = 0

Dim strAdi, strSoyadi, hamBilgi, islenmisBilgi

If Request.ServerVariables(“QUERY_STRING”) <> “” Then

strAdi = Trim(Request.QueryString(“adi”))

strSoyadi = Trim(Request.QueryString(“soyadi”))

hamBilgi = Trim(Request.QueryString(“mesaj”))

islenmisBilgi = Replace(hamBilgi, vbcrlf, “
” & vbcrlf)

Mini Form

Script’imize Form’dan bilgi ulaştı

Gelen bilgiler:

Formu dolduran kişinin adı: <%= strAdi%>

Formu dolduran kişinin Soyadı: <%= strSoyadi%>

Ham Bilgiler: <%= hamBilgi%>

İşlenmiş Bilgiler: <%= islenmisBilgi%>

“Query_String” olarak gelen bilgi:

<%= Request.ServerVariables(“QUERY_STRING”)%>

Else

Bize bilgi verir misiniz?

” METHOD=”GET”>

Adınız:

Soyadınız:

Mesajınız: Mesajınızı buraya yazın!

<% End If %>

Kodumuzun bir değişken tanımladığımız ve Form’dan gelen bilgileri işleyen bölümü, bir de henüz bu bilgi gelmeden önce Form’u oluşturan bölümü olduğuna dikkat ediyor musunuz? Bu iki bölümü bir If sınama deyimiyle oluşturduğumuzu da görüyorsunuz.

ASP tekniği ve VBScript’in kolaylıkları birleşince, CGI’da olduğu gibi, Formdan gelen bilgileri özel fonksiyonlar yazarak ayıklamamız gerekmez. ASP’nin anladığı şekliyle, Query_String Form’dan GET metoduyla gelen bilgileri Form’un bilgileri atadığı değişkenlerin adlarıyla eşleştirerek tutar; ve bize sadece Form’daki değişkenlerin değerlerini, istiyorsak, başka değişkenlere atamak kalır. Burada Form’un “adi” olan değişkenini bir String değişkeni olan strAdi değişkenine, yine Form’un “soyadi” olan değişkenini başka bir bir String değişkeni olan strSoyadi değişkenine atıyoruz. Bunu yapmamızın sebeplerinden biri iki dizi değişkenden hangisinin ASP tarafında kullanıldığını bilmektir.

Form’un üçüncü değişkeni olan “mesaj” ise ASP tarafından işlenirken, iki şekilde ele alınacak: hamBilgi değişkeninin değeri olarak, ve bunu Replace() fonksiyonu ile işledikten sonra atayacağımız islenmisBilgi değişkenini değeri olarak.

Replace() fonksiyonu, bir değişkende bir değeri bulur ve arzu ettiğimiz bir başka değerle değştirir. Üç argüman alır: içinde arama ve değişiklik yapılacak değişken, aranacak değer ve yerine konacak değer. Burada iki veya daha fazla paragraf içeren bir mesajın içindeki satırbaşı-yeni paragraf karakterini, HTML’in anlayacağı
ve satırbaşı karakteri ile değiştiriyoruz.

Şimdi miniform_get.asp’yi çalıştırın, doldurun (mesaj bölümünde iki paragraf oluşturmak için bir yerde Ctrl+Enter’a basmayı unutmayın! Yoksa işlenmiş bilgi ile ham bilginin farkını göremeyiz!) ve Gönder tuşunu tıklayın. Bu arada Browser’ınızın URL hanesine bakın. Bu Get metodunun bilgi gönderme şeklidir. Bilgiler URL-kodu olarak değiştirilir ve gideceği sayfanın adına, soru işareti ile eklenerek, gönderilir. (Tabii ziyaretçiniz yıldızlar halinde görüntülenen bir parola yazdıysa onu da burada açık şekilde görecektir!)

Bizim Form bilgilerimiz hangi sayfaya gönderiliyor? Yine kendisine. Bunu Form etiketinin Action özelliğinin karşısında yazılı olan VBScript kodu sağlıyor. Bu yolla gelen bilgi, şuna benzer olmalıdır:

Script’imize Form’dan bilgi ulaştı

Gelen bilgiler:

Formu dolduran kişinin adı: Kroninukus

Formu dolduran kişinin Soyadı: Computerium

Ham Bilgiler: Merhaba Ben üniversiteyi yeni bitirmiş bir gencim!

İşlenmiş Bilgiler: Merhaba

Ben üniversiteyi yeni bitirmiş bir gencim!

“Query_String” olarak gelen bilgi:

adi=Kroninukus+&soyadi=Computerium+&mesaj=Merhaba%0D%0ABen+%FCniversiteyi+yeni+bitirmi%FE+bir+gencim%21+%0D%0A&G%F6nder=G%F6nder

Replace() fonksiyonunun, mesajın içindeki CRLF karakterini bulup yerine
koyduğuna dikkat edin. Query_String’in yazdığınız ad ve soyad ile mesajı nasıl yumak (tek String) yaptığına bakın. Ve programımızın bu yumaktan bilgileri alıp, yeni değişkenlere atayarak Browser penceresinde nasıl görüntülediğini inceleyin.

Bu programın canalıcı noktası, Request nesnesinin ServerVariables kolleksiyonunda, Query_String koleksiyonunu kullanmasıdır. Çünkü Get, Form’un sağladığı bilgileri bu koleksiyona kaydetmiş bulunuyor.

Şimdi aynı işi Post metodu ile yapalım. Bunun için biraz önce kaydediğiniz kodda şu değişiklikleri yapın ve miniform_post.asp adıyla kaydedin:

<% @LANGUAGE=VBscript %>

Option Explicit

Response.Expires = 0

Dim strAdi, strSoyadi, strBilgi

If Request.ServerVariables(“CONTENT_LENGTH”) <> 0 Then

strAdi = Trim(Request.Form(“adi”))

strSoyadi = Trim(Request.Form(“soyadi”))

strBilgi = Trim(Request.Form(“mesaj”))

strBilgi = Replace(strBilgi, vbcrlf, “
” & vbcrlf)

Mini Form (Post)

Script’imize Form’dan bilgi ulaştı

Gelen bilgiler:

Formu dolduran kişinin adı: <%= strAdi%>

Formu dolduran kişinin Soyadı: <%= strSoyadi%>

Mesaj: <%= strBilgi%>

Else

Bize bilgi verir misiniz?

<% End If %>

İki Miniform sayfası arasındaki değişikliği farkettiniz mi? Önce, Form etiketinin METHOD özelliğinin Post olduğuna dikkat edin. Bu yöntemle gelen bilgiler, Request nesnesinin Form kolleksiyonuna, işlenmiş (yani değişken=değer çiftleri halinde yazılmış) olacağı için, Form bilgilerini yeni değişkenlere atama ifadelerimizi de farklı yazıyoruz. Önce formdan gerçekten bilgi gelip gelmediğini Content_Length değişkeninin boyutunun sıfır olup olmadığına bakarak anlıyoruz. Bu değişkenin boyutu 0 ise form içi boş gönderilmiş demektir; bu durumda ziyaretçiyi form’u doldurması için uyaran bir Sub’a gönderebiliriz. Form doldurulmuş ise, kodumuzun birinci bölümü yapması gereken değişkenlere atama işlemini yapıyor; ve sonuçları ziyaretçinin Browser penceresine yazıyor. Daha sonra yapacağımız örnek Konuk Defteri’nde bu bilgileri ziyaretçinin ekrarına değil, bir metin dosyasına yazacağımızı göreceksiniz.

Form etiketlerinden bilgi alma

Form içinde kullandığımız bir çok etiket, Server’a farklı biçimde bilgi gönderir. Yukarıdaki örnekte gördüğümüz Input ve Textarea etiketleri, kendi adlarını değişken adı yaparak ve değişkene ziyaretçinin yazdığı metni değer olarak atayarak, gönderir. Fakat HTML’in

Browser, kullanıcı birden fazla seçim yaptıysa, yapılan seçim sayısını, yani kaç seçenek seçildiğini bize bildirir ve bu Request nesnesinin Form kolleksiyonunda “CokluSecme” elemanının “.Count” değişkenine yazılır. Bu bakımdan “CokluSecme” kendisi bir kolleksiyondur. Yani, bu değişkenin değerini kullanarak, “CokluSecme” kolleksiyonunun elemanlarını tek tek okutmak için bir For döngüsünden yararlanabiliriz:

For sayac = 1 to Request.Form(“CokluSecme”).Count

Response.Write(sayac & “. seçim: “ & Request.Form(“CokluSecme”)(sayac) & “
”)

Bu iki kodu, miniform_post.asp’ye katabilir misiniz? (Ortaya çıkartacağınız örneği bu kitapçığın örnekleri arasındaki miniform_multi.asp ile karşılaştırabilirsiniz.)

Parola İle Sayfa Koruma

“Internet’te gizlilik olmaz!” ilkesine rağmen, bazen öyle sayfalarımız olur ki, bunların içeriğini bütün Internet ziyaretçilerinin görmesini istemeyebiliriz. Örneğin derneğimizin veya grubumuzun telefon numaraları ve elektronik posta adreslerini gösteren sayfamıza sadece grup üyelerinin ulaşmasını arzu edebiliriz. Bir Web sitesinin herhangi bir sayfasını ziyaretçilerden gizlemek için sayfanın açılmasını belirli bir şartın yerine gelmiş olmasına, mesela ziyaretçinin bir Form aracılığıyla bize doğru parolayı göndermesine bağlayabiliriz.

Bu tür sayfa gizleme yollarını istemci-tarafında çalışan bir programla yapmak mümkündür; ancak sayfa gizlemenin mantığına aykırıdır. sözgelimi bir Form’da parola alanına girilecek bilginin gerçek parola ile karşılaştırılmasını bir Script fonksiyonu ile yapmaya kalkarsak, ziyaretçinin kaynağı görüntülemesi halinde ziyaretçinin girdisi ile parolayı karşılaştıran Script, ve tabiî bizim kıymetli parolamız, ziyaretçi tarafından öğrenilecektir. Oysa ASP kodları ile gizlediğimiz parolanın ziyaretçiye görünmesi imkansızdır; çünkü ASP kodları hiç bir zaman ziyaretçiye gönderilmeyeceği için parola sınayan program da ziyaretçiye gidemeyecektir.

Önce şu kodu, parola.asp adıyla kaydedelim:

<%@ LANGUAGE=”VBSCRIPT” %>

Response.ExpiresAbsolute = Now() – 1 ‘Sayfanın yedeklenmesini önleyelim

FormParola = ucase(trim(request.form(“FormParola”)))

If FormParola <> “PAROLA” Then

ASP ILE PAROLA

<% Else %>

Şimdi ana sayfaya girmiş oldunuz..

<% End If %>

Şimdi kodumuzu ayrıntılı indereleyebiliriz. Önce, bu sayfanın ziyaretçinin Browser’ı tarafından ziyaretçinin bilgisayarında yedeklenmesini önlediğimize dikkat edin: Bunu Response nesnesinin .Expries metodunun farklı bir türü ile yapıyoruz. .ExpiresAbsolute sadece .Expires metodundan farklı olarak, bizden bir değer ister. Bu değerin zaman olarak verilmesi gerekir. Burada VBScript’in o andaki zamanı belirten Now() fonksiyonu ile yapıyoruz ve bu fonksiyonun verdiği değerden (yani o andaki saatten) 1 saat çıkartıyoruz. Böylece sayfanın geçerliği çoktan dolmuş oluyor. Browser, bu ifadeyi gördüğü anda sayfanın daha sonra başvurulmak üzere bir kopyasını saklamayacaktır. Bunu neden yapıyoruz? Diyelim ki parolayı doğru bilen bir ziyaretçi kullandığı bilgisayarın başından kalktı ve yerine başka bir kullanıcı geçti. Bu kişinin Browser’ın Yenile düğmesini tıklaması halinde bizim özene-bezene gizlediğimiz sayfa yeniden görüntülenecektir. Oysa Browser’a bu sayfanın artık geçerli olmadığını bildirmekle, yenilenme işleminin Cache bellekten (ziyaretçinin bilgisayarında sabit diskte kaydedilen kopyadan) değil de, mutlaka Server’dan yapılmasını istiyoruz.

Sayfamız açılırken, (kodumuzun dört ve beşinci satırında) kendi içerdiği formda bilgi olup olmadığını sınıyor. Bunu formdaki formParola isimli INPUT alanının değerini atadığımız değişkenin içeriğini parola olarak seçtiğimiz kelime karşılaştırarak yapıyoruz. Eğer bu değişken (buradaki örnekte “PAROLA” kelimesine) eşit değilse, yani parola yanlış veya boşsa If sorgusu olumlu sonuç verecek ve program devam edecektir. If sorgusu yanlış sonuç vermiş olsaydı, yani ziyaretçi Form’a bilgi girmiş ve bu bilgi bizim karşılaştırmayı yaptığımız kelimeye eşit olmuş olsaydı, program ELSE ifadesine atlayacaktı. Programın devamı formu oluşturmaktadır; ELSE ifade ise formu atlamakta ve ziyaretçinin Browser penceresine “Şimdi ana sayfaya girmiş oldunuz” cümlesini yazdırmaktadır. Tabiî gerçek bir uygulamada bu cümlenin yerinde gerçek bir sayfanın ögeleri yer alacaktı. Bu yöntemi uygularken sayfanın VBScript’nin End If ifadesiyle bittiğine dikkat edin.

Dinamik İçindekiler Sayfası

Internet sitemizin sayfaları genellikle çok özenilmiş, cicili-bicili, albenisi olan, görsel odak noktalarının oluşmasına dikkat edilmiş tasarımlar olur. Fakat bazen, önemli olan sadece bir dizindeki bütün HTML ve ASP belgelerinin adlarını ve başlıklarını liste halinde ziyaretçiye sunmaktır. Böyle bir sayfada da tasarımın görsel ilkelerine dikkat edilebilir. Fakat burada önemli olan, sayfanın kendi kendisini inşa etmesi ve sayfanın bir dizinin içindeki tüm dosyaları zyaretçiye listeyen bölümünün otomatik olarak güncellenmesidir.

Bunu, bir HTML sayfası oluşturan ASP programı olarak tasarlayabiliriz. Aşağıdaki biraz uzunca kodu, menu.asp adıyla kaydedin veya bu kitapçığın örnek dosyaları arasında bulun:

<%@ LANGUAGE=VBSCRIPT %>

Server.ScriptTimeOut = 300 ‘Server’a daha çok zaman tanımak için

strMenuSayfaURL = “/menu.htm” ‘oluşturacağımız sayfanın yolu

strListKlasor = “/” ‘içindekileri bulacağımız dizin

ASP ILE MENU OLUSTURMA

Response.Write “

Menü sayfası oluşturuluyor: ” & strMenuSayfaURL & ” …

”

‘menü sayfası olacak düz yazı dosyasını oluşturalım

Set objFSO = CreateObject(“Scripting.FileSystemObject“)

strDosyaAdi = Server.MapPath(strMenuSayfaURL)

Set objMenuSayfa = objFSO.CreateTextFile(strDosyaAdi, True) ‘dosyanın üstüne yaz

‘menü sayfasının başlık bölümünü yazalım

objMenuSayfa.WriteLine “

Dosyaların listesi

”

‘belirtilen dizindeki dosyaların listesini içeren kolleksiyonu oluşturalım

Set objKlasor = objFSO.GetFolder(Server.MapPath(strListKlasor))

Set kolDosyalar = objKlasor.Files

‘Her bir dosyanın başlığını okuyarak listemizi yapalım

For Each objDosya in kolDosyalar

‘dosya adının uzantısı ASP ve HTM olanları ayıralım

strDosyaTuru = objFSO.GetExtensionName(objDosya.Name)

If (strDosyaTuru = “asp”) Or (Left(strDosyaTuru, 3) = “htm”) Then

‘dosyanın tümünü okuyup bir String’de tutalım

Set objOku = objDosya.OpenAsTextStream(1) ‘okumak için

strIcerik = objOku.ReadAll

objOku.Close

‘içinden başlık bölümünü alalım

strBaslik = “”

intBaslangic = Instr(UCase(strIcerik), “”) + 7 intSon = Instr(UCase(strIcerik), “”)

If (intBaslangic > 0) And (intSon > intBaslangic) Then

strBaslik = Trim(Mid(strIcerik, intBaslangic, intSon – intBaslangic))

End If

If Len(strBaslik) = 0 Then strBaslik = “Adsız sayfa ‘” & objDosya.Name & “‘”

‘Menü sayfası için metni oluşturalım

strBuDosyaURL = strListKlasor & objDosya.Name

strKopru=”” & strBaslik & “
”

objMenuSayfa.WriteLine(strKopru)

End If

‘Menü sayfasının son bölümünü yazalım

objMenuSayfa.WriteLine “”

objMenuSayfa.Close

Response.Write “

Menü sayfası oluşturuldu.

”

”>Menü sayfasını aç

Programın daha öncekilere göre uzun oluşu, Dosya Sistemi (FileObject) Nesnesini kullanarak oluşturacağı menu.htm dosyasının içeriğini sağlamak için verdiğiniz dizinde bulunan ve dosya adı uzatması .htm ve .asp olan bütün dosyaların içinde .. etiketini aramasından kaynaklanıyor. Programın yazarı Alex Homer’in bütün değişken adlarının önünde, değişkenin türünü belirten ön-ekler kullandığına dikkat edin. Böylece nesneleri (obj), sayısal (int) ve kolleksiyon (kol) değerlerden ayırmamız kolaylaşıyor.

Programı çalıştırdığımız zaman, Browser penceresinde menü sayfasının oluşturulduğuna ilişkin mesaj belirliyor; ve işlem tamamlandığında da oluşturulan menu.htm sayfasının köprüsü veriliyor. Bu köprüyü tıkladığımızda ise programın beşinci satırında strListKlasor = “/” ifadesiyle verdiğimiz dizinin içindeki bütün HTML ve ASP dosyalarının başlığını, bu dosyalara köprü verilmiş olarak görürüz.

İsterseniz, strListKlasor değişkeninin değeri olarak, sözgelimi “/html/” gibi, kendi Web Server’ınızdaki diğer herhangi bir dizinin adını da verebilirsiniz. Bunu yaparken dizin adının sonuna bölü işareti koymayı unutmamak gerekir. Bu program böyle bağımsız olarak çalıştırılabileceği gibi, bir çerçevenin (Frame) içinde çalıştırılabilir ve sonuçları, başka bir çerçevenin içinde görüntülenebilir. Bu programın “İçindekiler” sayfasını hazırladığı dizine ne kadar yeni dosya koyarsanız koyun veya mevcut dosyaları çıkartırsanız çıkartın, ne zaman bu programı çalıştırırsanız, İçindekiler listesi dinamik olarak mevcudu yansıtacaktır.

Gecikme Bildirme Sayfası

Yukarıdakı örneği birlikte uyguladıysak, ASP programına İçindekiler listesini çıkartması için verdiğimiz dizinin içerdiği dosya sayısına bağlı olarak, programın çalışması epey uzun süre alacaktır. 20 saniyenin üzerinde beklemenin bir yüzyıla yakın etki yaptığı günümüz Internet ziyaretçisi için bu süre çok uzun görünebilir. Ziyaretçimize, sözgelimi Browser programının donmadığını, veya Internet bağlantısının kesilmediğini belirtebilmek için, “Lütfen bekleyiniz!” mesajı vermek yerinde olabilir. Yukarıdaki örnekte bunu aynı sayfa içinde yapma imkanımız vardı; çünkü programımız tabir yerinde ise ziyaretçiyi bu sayfadan alıp, başka bir sayfaya götürmüyordu.

Oysa Web uygulamamızın akış planı öyle gerektirebilir ki, ziyaretçimizin bir talebini karşılayabilmek için ona “Lütfen bekleyiniz!” mesajını ne hareket ettiği, ne de gittiği sayfada veremeyiz. Bunun için bir “ara” sayfa gerekebilir; bir tür “Lütfen bekleyiniz!..” sayfası.

Bu örnekte böyle bir sayfa yapacağız; ancak bu amacımızı tek sayfa karşılamayacağı için, ortaya iki sayfa çıkartacağız. Şimdi şu kodu bekle01.asp adıyla kaydedin:

<% Response.Buffer = True %>

<% mesaj = Server.URLEncode(“Arzu ettiğiniz iş yapılıyor.. Lütfen bekleyiniz”) %>

<% Response.Redirect (“bekle02.asp?BEKLE_SURE=3&BEKLE_MESAJ=” & mesaj & _ “&GONDER_URL=index.htm”) %>

ASP ILE BEKLETME 01

Burada ASP kodunun tümü işlemeden, ortaya çıkan HTML’in ziyaretçinin Browser’ına parça parça gönderilmesini önlemek amacıyla Response nesnesinin .Buffer metodunun True (doğru) olarak belirlendiğini görüyorsunuz. Programın kullanacağı mesajın, mesaj adlı değişkene atandığına dikkat edin. Bu sayfanın tek işlevi ise Response nesnesinin .Redirect metodu ile bekle02.asp sayfasını çağırmaktan ibaret. Başka bir deyişle bekle01.asp, gerçekte Browser’ın yüzünü bile göremeyecektir!

Biraz sonra kendisine üç değişken verilmesini bekleyen bekle02.asp programı yazacağız. Nitekim bekle01.asp’nin içinde üç değişken değeri belirleniyor; ve bunlar bekle02.asp’ye URL-GET metodu ile “yazılıyor.” Burada GET metodu ile bir bir sayfaya veri gönderme tekniğini hatırlayalım. Bir Form’un Server’a veri gönderme metodu GET ise, Form’dan (veya sayfadan URL yoluyla) derlenen verilerin “değişken=değer” çiftleri halinde ve çiftlerin

Asp dersleri 4

Super Admin — Fri, 16 Mar 2007 08:18:58 +0000

DIM Adi_Soyadi

Adi_Soyadi = “Necip Fazıl Dayanır”

<%= “Merhaba, benim adım, “ & Adi_Soyadi %>

Özellikler

Response nesnesinin bir çok özelliğini kullanarak ziyaretçimize göndereceğimiz sayfaları ve diğer unsurları yönetiriz:

Buffer (Tampon) : True (doğru) olarak ayarlandığında ziyaretçiye gönderilecek sayfanın bütün unsurları bir tampon bölgede toplanır, Script’in çalışması bitinceye kadar beklenir ve HTML sayfa toptan gönderilir. Kimi zaman ASP kodumuz sonuna kadar çalıştığında ziyaretçiyi başka bir sayfaya ve siteye yönlendirebilir. Bu gibi sebeplerle, özellikle çok işlem gerektiren ASP sayfalarının baştarafına bunu sağlayan kodu koymakta yarar olabilir:

Option Explicit

Response.Buffer = TRUE

Flush (hemen gönder): Buffer metodu sayfanın tümünün Script’in icrası bitmeden gönderilmesini önlerken, Flush bunun tam tersini yapar. ASP, Response nesnesinin Flush metodu kullandığımızı gördüğü anda, o ana kadar icra edilmiş kodun sonucu olan HTML’i Browser’a gönderir:

Option Explicit

Response.Flush

Clear (Boşalt): Buffer metodu ile Script’in sonunu beklerken geçici bir alanda tutulmakta olan HTML, Clear metodu ile temizlenir, yok edilir. Flush metodunda tampondaki HTML Browser’a gönderilir; ancak Clear metodu tampon bölgedeki herşeyi yok eder. Böyle “tehlikeli” bir metod neden vardır, ve nerede kullanılabilir? Bir çok yerde: ziyaretçinin sözgelimi elektronik alışveriş sitemizde alışverişten vazgeçtiğini belirtmesi üzerine tampon bölgede tutmakta olduğumuz ve alınan mallar listesini içeren HTML’i bu yöntemle temizleriz:

Option Explicit

Response.Clear

Expires (Süresi dolar): Kullanıcı tersine bir ayar yapmadıysa, Browser genellikle görüntülediği sayfaları Geçici Internet Dosyaları dizinine (cache) kaydeder ve tekrar aynı sayfayı görüntülemek istediğinizde sayfayı Internet’ten edinmek yerine kendi sabit diskinden alır. Oysa özellikle haber gibi süreli bilgilerin sunulduğu Web sitelerinde bu sitenin itibarını sarsar. ASP tekniğiyle bunu önleyebiliriz. ASP sayfamızda bu sayfanın gözgelimi 60 dakikadan fazla cach dizinde tutulmamasını sağlayacak Expires metodunu kullanabiliriz:

Option Explicit

Response.Expires = 60

Burada yazdığımız rakamı değiştirerek, sayfanın cach’de tutulacağı dakikayı değiştirebiliriz. “Expires = 0” sayfanın hiç saklanmamasını sağlar.

End (Son): Response nesnesinin o anda icra edilmekte olan Script’i durdurarak, o ana kadar ne elde edilmişse hepsini Browser’a göndermesini sağlayan metodu olan End, aynı zamanda Buffer metoduyla tutulan HTML’in de gönderilmesine yol açar. Bu metoddan sonraki HTML veya ASP kodları icra edilmez:

Option Explicit

Response.End

Response nesnesinin ASP sayfasının çıktı kontrolünü sağlayan bu metodlarını aşağıdaki eğlenceli Script’le sınayabilirsiniz (ASP ile eğlence de bundan daha fazla olamaz!). Burada Browser’a gitmesi ümidiyle üç cümle var. Programı çalıştırın ve bakalım hangisi ekranda kalacak? Bu kadar eğlendiğinize göre şu soruyu da yanıtlayabilirsiniz: Neden?

<% @LANGUAGE = VBScript %>

Option Explicit

Response.Buffer = True

Response.Expires = 60

Bu 1 Numaralı mesajı mı Browser’a gidecek?

Response.Clear

Response.Expires = 0

Bu 2 numaralı mesaj mı Browser’a gidecek)

Response.Flush

Response.End

Bu 3 numaralı mesaj mı Browser’a gidecek?

Uygulama (Application) ve Oturum (Session) Nesnesi

ASP’nin varlık sebebi, standart CGI’ın yetersiz kaldığı noktalardan biri olan Web Server’ın her bir Web ziyaretçiyi oturumunun başından sonuna izleyebilmesi içindir, dersek durumu abartmış olmayız. ASP açısından, bir site “uygulama programı” (Application) sayılır. Her ziyaretçi de bir “oturum” (Session) sayılır. Bir takım ASP ve HTML sayfalarından oluşan bildiğimiz Site’ye application, her hangi bir ziyarete de session denmesinin sebebi nedir? Bunu her iki nesnenin işlevleri ile açıklayabiliriz.

Application nesnesi, sitenin tümüyle ilgili bilgileri (değişkenleri, nesneleri ve metodları) tutar; Session nesnesi ziyaretçinin sitemize girmesinden itibaren izini sürer. Diyelim ki bir borsa sitesi yaptınız; ziyaretçileriniz gelerek, satışa sunulan hisse senetlerinin değerlendirmelerini okuyacak ve size “Şu, şu hisse senetleri al!” diye talimat bırakacak. Bütün ziyaretçilerinizin erişeceği sadece bir veritabanınız var; buna karşılık her bir ziyaretçinin yapacağı farklı tercihler, vereceği farklı kararlar olacaktır. Application nesnesi, sitenizle (artık site yerine Web Uygulama Programı desek de ağzımız alışmaya başlasa!) veritabanına erişmekten tutun, alışverişlerie kadar sitede yapılacak bütün işlerin bütün kurallarını bilecek ve uygulayacak; Session nesnesi ise sözgelimi benim alışverişlerimi, tercihlerimi bilecektir.

HTML ve Javascript ile biraz oynadıysanız, bilirsiniz ki bir sayfadan ötekine değişken değeri aktarmak, imkansıza yakın derecede zordur. Değişkenlerin ömrü, fonksiyonla sınırlıdır. Bir ASP sayfasında herhangi bir değişkeni fonksiyon dışında tanımlamakla ve değer atamakla onu bütün fonksiyonlar için geçerli hale getirebiliriz. Fakat kimi zaman isteriz ki, bir fonksiyonun değeri bütün sayfalarda aynı olsun; ziyaretçinin sayfa değiştirmesi ile değişkenin değeri değişmesin. Bunu ASP’de yapmak çok kolaydır. ASP’de bu zorluğu yenebilmek için değişkenlerimizi Session nesnesi için oluşturabiliriz; ve bu değer ziyaretçinin oturumu boyunca devam eder; bütün ASP sayfalarındaki bütün Fonksiyonlar tarafından bilinebilir. Örneğin:

Session (“Tupras”) = 44500

bütün Session için geçerli bir Tupras değişkeni oluşturur ve ona “44500” değerini atar. Kimi zaman, değişkenin çok daha geniş kapsamlı olmasını, yani ömrünün Session ile değil bütün Application boyunca belirli olmasını isteyebiliriz. O zaman bu değişkeni Application düzeyinde tanımlayabiliriz:

Application (“Tupras”) = 44500

Bu durumda Tupras değişkeni bütün ziyaretçiler için aynı değere sahip olacakatır.

Session nesnesinin oluşabilmesi için, ziyaretçiye mutlaka bir Cookie göndererek, sitemizde (hani “Uygulama Programı” diyecektik?) bir işaret vermemiz gerekir. Daha önce, HTTP ile kurduğumuz bağlantı, belirsiz durum bağlantısıdır demiştik. Bu, Server’ın bir ziyaretçiye arzu ettiği sayfayı gönderdikten sonra, onu alıp almadığını, o sayfada ne tercihler yaptığını bilmemesi demektir. Oysa, ziyaretçiye sitemize bağlandığı anda bir Session kimliği verirsek ve her yeni sayfa talebinde bu kimliği kontrol edersek, kimin hangi oturumunu sürdürdüğünü biliriz. ASP–uyumlu bir Web Server, ziyaretçi yeni bir tercih yapmadığı taktirde her Session nesnesini 20 dakika açık tutar; sonra siler. Bu süreyi Session nesnesinin Timeout özelliği yoluyla değiştirebilirsiniz. Session belirleyen Cookie ASP-uyumlu Web Server tarafından otomatik olarak gönderilir ve takip edilir; tasarımcı olarak bizim bu konuda bir şey yapmamız gerekmez.

Bir Web programınıza aynı anda kaç kişi ulaşırsa (yani sayfalarınızı kaç kişi talep ederse), o kadar Session nesnesi oluşur; fakat siteniz bir adet olduğuna göre bir adet Application nesnesi vardır. Bu nesnenin bütün Session’lar için sitemizin ihtiyaçlarına uygun ve aynı uygulama kurallarına sahip olmasını sağlayan bir dosya vardır: Global.asa. Bu dosya PWS veya IIS kurulurken oluşturulur. ASP ile Web programlarınızı, örneğin MS Visual Studio ile oluşturuyorsanız, program sizin için seçtiğiniz dizinde bir Global.asa dosyası oluşturacaktır. Bu dosyada, çoğu zaman, sitemize ilk ziyaretçinin gelmesiyle oluşan Application_OnStart ve son ziyaretçinin çıkmasıyla oluşan Application_OnEnd ile herhangi bir ziyaretçinin bir sayfaya erişmesiyle oluşan Session_OnStart ve ziyaretçinin sitemizden çıkması ile oluşan Session_OnEnd olayları halinde ne yapılacağı yazılıdır. Bu dosyanın içeriği standart bir ASP dosyasına benzemekle birlikte adındaki uzatmanın .asp değil de .asa olmasının sebebi, dosyanın Active Server Application dosyası olmasıdır. ASP-uyumlu bir Web Server programı sitemize ulaşan ilk ziyaretçiyi gördüğü anda Global.asa dosyasını çalıştırır.

Application ve Session nesnelerin kendi başlarına en çok kullanıldığı yer, sitemize gelen ziyaretçilerin sayısını (sitemizin aldığı Hit sayısını) tutmasını sağlamaktır. Bu genellikle Global.asa pogramına bir sayaç yerleştirilerek yapılır.

ActiveX Veri Erişim (ADO) Nesneleri

ASP’nin diğer CGI tekniklerine göre kolay olmasının (peki, kabul, “kolay görünmesi” diyelim!) belki de sadece veri erişimini adeta çocuk oyuncağı haline getirmesidir. ADO, gerçekte bir ASP nesnesi olmaktan çok Server Component’i (sunucu bileşeni) sayılır. Bu bileşene biz ASP içinden bir ActiveX nesnesi ile ulaşırız.

Veritabanı, günümüzde giderek Web Programlarının temelini oluşturuyor. Sayfaların unsurları veritabanı dosyasından alınıyor; ziyaretçilerin verdikleri bilgiler veritabanına yazılıyor. Bu gelişimin başlıca sebebi, veritabanının site güncelleştirme işlerini kolaylaştırmasıdır. Söz gelimi bir sayfadaki seçenekleriniz, bir veritabanından alınıyorsa, bu seçenekleri alan VBScript kodu hiç değişmeden kalacak ve siz sadece veritabanı dosyanızda ilgili verinin alındığı alana yeni değerler girerek, sayfanızı sürekli güncel tutmuş olacaksınız. Bir diğer sebep ise veritabanı dosyalarının idaresinin kolay olmasıdır. Sözgelimi ziyaretçilerinizden aldığınız bilgileri daha sonra muhasebe kayıtlarınıza veya adres defterinize, müşteri kütüğüne ya da başka suretle kayda geçirmek istiyorsunuz. Ziyaretçilerimizin form yoluyla bize ilettiği bilgileri düzyazı dosyasına işlemenin yollarını Dosya sistemi Nesnesi’ni (FileSystem) görürken, ele aldık. Bunu yapabiliriz kolayca. Ama daha sonra düz yazı dosyasının idaresi, veritabanının idaresi kadar kolay olamaz. ASP sayfalarınız Access, Excel, Paradox, FilePro, SQL Server ve Oracle veritabanlarına ve spreadsheet dosyalarına erişebilir; bu dosyalardan veri okur ve bu dosyalara veri yazabilir. Özetle, ASP programlarımızla, SQL-uyumlu veya Windows ve diğer sistemler için yazılmış ODBC (Open Database Connectivity/Açık Veritabanı Bağlantısı) ile uyumlu her türlü dosyaya, ADO nesnesi aracılığıyla ulaşabiliriz.

///////////////////KUTU//////////////////

ODBC ve OLE-DB

Bu kitapçığın baştarafında, ASP dosyalarınızı geliştirmeye başlamadan önce bilgisayarınızda ODBC (Open Database Connectivity/Açık Veritabanı Bağlantısı) sürücülerinin kurulu olması gerektiğini belirtmiştik. ODBC, ADO’nun kullandığı tek sistem değildir; ve Microsoft firması, ODBC’nin yerine hızla OLE-DB adını verdiği yeni bir teknolojinin alması için yoğun çaba içinde. OLE-DB, ODBC’nin Web’de sağladığı başarının üzerine bina edilen yeni bir teknoloji. ODBC, ilişkilendirilmiş (relational) veritabanlarına erişmek üzere tasarlandığı halde OLE-DB her türlü veritabanına erişebilir. OLE-DB, ASP programlarımıza yeni nesneler kazandırabilir; kullanılmaya hazır elektronik ticaret bileşenlerini kullanmaya imkan verir. Bu konuda geniş bilgiyi, Microsoft’tan edirebilirsiniz.

ASP sayfalarımızda kullanacağımız ADO nesneleri ilerde de ODBC sürücülerine erişme imkanını koruyacağı için, şimdilik sadece ODBC tekniği ile çalışmakta ve bu tekniği öğrenmekte sakınca yok. OLE-DB, ODBC’nin yerini almayacak; fakat içinde ODBC’yi de bulunduracak. Bu da şu anda oluşturacağımız ASP uygulamalarının ilerde OLE-DB tekniği ile çalışan sunucularda işleyeceği anlamına geliyor.

/////////////////////KUTU BİTTİ///////////////////

Şimdi ADO ile aşağıda yapacağımız küçük örnekler için bilgisayarınızda kurulu bir veritabanı programı varsa onu kullanarak bir veritabanı dosyasında uyeler adıyla şu tabloyu oluşturabilirsiniz:

Alan Adı: Veri türü

uyeNo AutoNumber (Birincil Anahtar/Primary Key)

uyeAdi metin

uyeSoyadi metin

email metin

mesaj memo

Daha sonra da renkler adıyla şu tabloyu yapın:

Alan Adı: Veri türü

renkID AutoNumber (Birincil Anahtar/Primary Key)

renk metin

Bu tablolardan birincisine bir kaç isim ve diğer bilgileri; ikincisine ise dört-beş renk adı girin. Bilgisayarınızda veritabanı oluşturma programı yoksa bu kitapçığın kodları arasında bulunan uyeler.mdb adlı MS-Access dosyasını kullanabilirsiniz. Bu dosyayı, kişisel Web Server’ınızın kök dizinine kopyalayın. Sonra, Denetim Masası’nı açın ve adı ODBC, ODBC 32 Bit, ya da ODBC Data Source olan simgeyi çalıştırın; ikinci sekme olan System DSN’i tıklayın.

Açılacak kutuda Add/Ekle düğmesini tıklayarak, yeni veri kaynağı oluşturmak için ilk adım olan veriyi okumakta kullanacağımız sürücüyü seçebileceğimiz kutunun açılmasını sağlayın. Burada, yukarıda oluşturduğunuz veri dosyasına uygun sürücüyü seçin. Örnek uyeler.mdb’yi kullanıyorsanız, birinci seçenek olan Microsoft Access Driver’ı seçmeniz gerekir. Son düğmesini tıklayın ve Access dosyasının kurulumunu yapmaya başlayalım. Buradaki Data Source Name (DSN, Veri Kaynak Adı), biraz sonra ADO nesnesiyle ilgili metodları ve deyimleri yazarken kullanacağımız veri adıdır; buraya “uyeler” yazın; çünkü örneklerde bu veriye “uyeler” adıyla gönderme yapacağız. İsterseniz, Description/Açıklama bölümüne veritabanının niteliğini belirten bir kaç kelime yazabilirsiniz. Sonra, Select/Seç düğmesini tıklayarak ve açılıcak diyalog kutusu yardımıyla veritabanı dosyasını kopyaladığınız yerde bulun; OK/Tamam’ı tıklayarak, veritabanı seçme işlemini tamamlayın.

DSN oluşturma kutularını sırasıyla OK/Tamam düğmelerini tıklayarak kapatın; “uyeler” verisi, şu andan itibaren bütün Web uygulamalarımızın hizmetine girmiş demektir.

Internet sitenize koyacağınız ve veritabanına erişmesi gereken sayfalarınız için bu işlemi gerçek Internet ortamında da yapmak zorundasınız. Veritabanı dosyanızı Internet sitenizde kök dizinine veya bir diğer dizine kopyaladıktan sonra sistem yöneticisine ya elektronik mektupla, ya da evsahibi firmanın yönetim ve teknik destek yardımı sağlayan sayfasında veritabanınızın dosya adını, yolunu, ve DSN olarak kullanmak istedeğiniz ismi bildirerek, bizim burada yaptığımız işi Server yöneticisinin yapmasını sağlamamız gerekir.

ADO’nun bize sağladığı imkanlardan yararlanabilmek için onun nesnelerini kullanılırız. Bu bölümde ADO’nun nesneleri ve metodlarını ele alacağız.

Connection (Veritabanına bağlantı)

ADO’dan yararlanabilmek için kullanacağımız ilk nesne Connection’dır. Bu nesne ile veritabanı ile bağlantı sağlarız, yol açarız:

Dim Veriyolu

Set Veriyolu = Server.CreateObject(“ADODB.Connection”)

Veriyolu.Open “Veri_adi”

Burada, Server’ın CreateObject metodu ile ADOBD.Connection nesnesini oluşturuyoruz. Oluşturduğumuz bağlantıya istediğimiz değişken adını verebiliriz. Bu örnekte veriye kurduğumuz bu bağlantı Veriyolu adıyla biliyor. Bu yolla sağlayacağımız veriler, ASP programı boyunca bir isimle bilinmelidir. Veriyolunun açacağı veri kümesinin ismini buradaki “Veri_adi” kelimelerinin yerine yazarız. Bu isim, bağlantının .Open metodu ile açacağı verinin adıdır. Bu, kullanacağımız veritabanı dosyasının adı değildir. Bu isim ile söz konusu veritabanı dosyasını işletim sisteminin ODBC aracına tanıtırken kullandığınız isim aynı olmalıdır. Bir veritabanı dosyasını ODBC aracını kullanarak sisteme tanıtma (DSN-Data Source Name) ayarının nasıl yapıldığını daha önce ele aldık. Bu üç satırla, ASP programı, Server’dan ADO aracılığıyla, sistemin “Veri_adi” kelimelerinin yerine yazacağınız isimli veriye yol açacaktır. Örneğin yukarıdaki kutuda oluşturduğumuz ODBC veri kaynağını kullanacağımız zaman, buraya “uyeler” kelimesini yazacağız,

Recordset (Kayıt dizisi)

Veritabanına bağlantıyı oluşturduktan sonra, buradaki tabir yerindeyse ham verileri, kullanılır kayıtlar haline getirmemiz gerekir. Bunu ise ADO’nun Recordset nesnesi sağlar. Kurduğumuz veriyolundan programımıza bilgi gelmesi için .Execute (icra et) metodunu kullanırız; ancak bu komuta icra edeceği bir komut vermemiz gerekir.

Baştan beri ADO ile kullanabileceğimiz veritabanının SQL (sequyel okunur; Structured Query Language/Yapısal Sorgu Dili) uyumlu olması gerektiğini söylüyoruz. Bu dil, verilerin sabit diske yazılması ve okunmasını düzenleyen bir çok veritabanı dilinden sadece biri, fakat en yaygınıdır. Bir veritabanından veri okumak, veri değiştirmek veya eklemek için komutlarımızı bu dille vermek zorundayız.

ASP amacıyla SQL komutlarından çok az kısmını kullanırız; bu bakımdan ASP Tasarımcısı olmak için sınırlı da olsa SQL öğrenmek gerekir.

//////////////////KUTU//////////////////////

Hızlı SQL Kursu: Select

ASP amaçlı olarak kullanacağımız komut gerçekte sadece SELECT’tir. Fakat hatırlamamız gereken veritabanı ilkeleri var. Bir veritabanı kabaca alanlar (sütunlar) ve bunların içinde yazılı değerler (satırlar) halinde olur; her satır bir elemanın değerleridir; ve Kayıt adını alır.

SELECT Bir veritabanından veri seçmeye yarar. SQL Sorgusu da denir. Dört bölümü vardır. Tipik bir SELECT komutu şöyle yazılır:

SELECT alan1, alan2.. FROM tablo WHERE koşul = değer ORDER BY alan1

Seçilecek alanların adı SELECT komutunun ilk bölümünü oluşturur. Bir veritabanında birden fazla tablo bulunabilir; seçimin hangi tabloda yapılacağı FROM bölümünde gösterilir. Kimi zaman bir tablodaki alanda bulunan bütün kayıtları seçmek isteyebiliriz; fakat çoğu zaman seçimin sınırlarını daraltmak için sözgelimi bir alandaki değerlerin vereceğimiz bir koşula uymasını isteyebiliriz. Bu durumda “koşul = değer” testini WHERE bölümünde yaparız. Seçilen değerlerin hangi alandaki kayıtlara göre sıralanmasını istiyorsak, ORDER BY bölümünde bunu belirtelibiliriz. Örnek:

SELECT Adi, Soyadi, TelNo FROM Telefonlar WHERE Alankodu = 0535 ORDER BY Adi

Bu komutla veritabanının Telefonlar isimli tablosundan Adi, soyadi ve TelNo adlı sütunlarındaki kayıtlardan Alankodu sütunundaki değeri “0535” olanları seçmiş oluruz. Bir tablodaki bütün alanların bütün değerlerini seçmek için SELECT komutunu şöyle yazarız:

SELECT * FROM Veri_adi

Buradaki “Veri_adi” kelimelerinin yerine DSN’e verdiğiniz adı (orneğin yukarıdaki örnekte olduğu gibi, “uyeler” kelimesini) yazacaksınız.

SQL’in INSERT, UPDATE ve DELETE komutlarının nasıl kullanıldığını öğrenirseniz, ADO nesnesinin bunlara denk gelen ve aşağıda nasıl kullanıldıklarını göreceğimiz yeni kayıt ekleme, kayıtları güncelleme ve silme metodları yerine kendi SQL komutlarınızı yazabilirsiniz.

///////////////////////KUTU BİTTİ////////////////

Sağladığımız veri bağlantısını kullanarak, yararlanabileceğimiz bir veri grubu oluşturmak için, yukarıda .Connection metodunu kullanırken yazdığımız kodu şöyle geliştirmemiz gerekir:

Dim Veriyolu, Kayitdizisi

Set Veriyolu = Server.CreateObject(“ADODB.Connection”)

Veriyolu.Open “Veri_adi”

Set Kayitdizisi = Veriyolu.Execute(“SELECT * FROM Veri_adi”)

Buradaki .Execute metodu, DSN’ini verdiğiniz kaynaktaki veritabanından verileri fiilen alıp getirmeye ve bir Recordset (Kayıt dizisi) oluşturmaya yarar. Kayıtları tek tek okuması için Kayitdizisi’ne bir sonraki kayda gitmesini bildirmemiz gerekir. Bunu .MoveNext (bir sonrakine git) metodu ile yaparız. Okunan her kayıt Kayitdizi adlı değişkenin içindedir. Bu nesnenin elemanlarını herhangi bir döngü yöntemiyle ziyaretçinin Browser penceresinde görüntüleyebiliriz; bir HTML etikenin içeriği yapabiliriz; veya başka bir şekilde kullanabiliriz. Aynı döngü, .MoveNext ile bir sonraki kaydın okunmasını da sağlayacaktır. Bunun bir örneğini daha sonra göreceğiz.

Recordset.Open

Veritabanına dayanan Web uygulamalarımızda sorun buradaki gibi sadece veriyi okumakla bitmeyebilir; veriyi güncelleştirmek veya silmek isteyebiliriz. Bunun için doğruca ADO’nun .Recordset metodundan yararlanmamız gerekir. .Recordset metodu ne yapar? Tıpkı ekranınızdaki bir yazının içinde duran imleç (cursor) gibi hayalî bir imleci götürür verilerinizin en başına koyar. Bu hayali imleci veritabanı üzerinde dolaştırmak ve gittiği yerdeki değeri okutmak bizim işimizdir.

.Recordset metodu, ile bir veritabanını okuyacak imleci üç şekilde ayarlayabilirsiniz:

Static (Duragan) SELECT komutu icra edilir ve okunan kayıt arzu ettiğiniz değişkene yazılır. (ADO Sabit Değerleri dosyasınıdan yararlanıyorsak, adOpenStatic)

Forward only (Sadece ilerle) İmleç veritabanı içinde sadece ileri doğru gider ve her seferinde bir kayıt okunur. (Varsayılan imleç türü budur.) (ADO Sabit Değerleri dosyasınıdan yararlanıyorsak, adOpenForwardonly)

Dynamic (Dinamik) Veritabanına ulaşan ve değişiklik yapan başka bir kullanıcı varsa, bu değişiklik size anında yansıtılır. (ADO Sabit Değerleri dosyasınıdan yararlanıyorsak, adOpenDynamic)

Bu yöntemlerden birini seçmekle veriyi belirli bir okuma tarzında açmış olursunuz. Bu yöntemlerden hangisini seçtiğinizi .Recordset metodunu kullanacak olan .Open komutunun argümanı olarak açıkça belirtmeniz gerekir. ADO, bunun için sizden sayılar halinde argümanlar ister.

/////////////////KUTU//////////////////

ADO Sabit Değerleri

ADO+ODBC yoluyla kuracağımız veri bağlantıları, çoğu zaman adeta şifreli ifadeler içerebilir ve bir çok komutun argümanı öğrenmesi zor sayılar halinde verilir. Microsoft ve kullanılmaya hazır ASP Uygulamaları üreten firmalar, bu karmaşık ifadeleri düz metinler olarak ifade etmeye yarayan haricî dosyalar (include files) hazırlar ve sunarlar. Bunlar arasında en yaygın olanı (bu kitapçığın kodları arasında bulunan) Microsoft’un ADOVBS (adovbs.inc) dosyasıdır. (Aynı dosyanın JavaScript sürümü ise adojavs.inc ardını taşır). Bu dosyadan yararlanabilmek için, sitenize kopyalamanız ve daha sonra sayfalarınıza şu kodu eklemeniz gerekir:

Bu dosya, Server tarafından icra edilir ve ADO nesnesinin sayı halindeki bütün argümanlarını anlaşılabilir İngilizce kelimelere çevirir. Bu dosyanın içeriğinden nasıl yararlanacağımızı ele alacağız.

/////////////////KUTU BİTTİ///////////////

Bir veriye bağlantıyı kurduktan sonra kayit dizimizi .Recordset metodu ile sağlayacaksak, yukarıdaki örnek kodumuzu şöyle yazmak gerekir:

Dim Veriyolu, Kayitdizisi, Sorgu

Set Veriyolu = Server.CreateObject(“ADODB.Connection”)

Veriyolu.Open “Veri_adi”

Set Kayitdizisi = Server.CreateObject(“ADODB.Recordset”)

Sorgu = “SELECT * FROM Veri_adi”

Kayitdizisi.Open Sorgu, Veriyolu, aOpenStatic

Bu kod ile, .Recordset metodu son .Open komutu ile bizim için veri bağlantısını sağlar; verdiğimiz SQL Sorgusu icra edilir ve kayıt diziniz Kayitdizisi’ne kaydedilmeye hazır hale gelir. Şimdi imlecinizi ilerleterek, veriyi fiilen okutmanız gerekir; ki bunu yapmak için yukarıda kolayca .Execute metodu ile oluşturduğumuz kayıt dizisinde kullandığımız basit .MoveNext’ten daha çok imkana sahibiz:

MoveFirst: Kayıt dizisinin (Recordset’in) birinci satına gider.

MoveLast: Kayıt dizisinin (Recordset’in) son satına gider.

MoveNext: Kayıt dizisinin (Recordset’in) bir sonraki satına gider.

MovePrevious: Kayıt dizisinin (Recordset’in) bir önceki satına gider.

Move: Kayıt dizisinin (Recordset’in) içinde vereceğiniz sayıya göre ilerler. Bunun için iki sayı vermeniz gerekir: başlangıç noktası ve ilerlenecek kayıt sayısı.

Recordset.Update

Veritabanından aldığımız değerleri, kimi zaman ziyaretçinin vereceği değerlerle veya ziyaretçinin bir takım tercihleri sonucu güncelleştirmemiz gerekir. Bu Recordset nesnesinin .Update metodu ile kolayca yapılır. Yalnız burada hassas bir nokta var: diyelim ki aynı anda iki veya daha fazla kullanıcı Web programımızın veritabanına ulaşır ve aynı anda değişiklik yaparlarsa ne olur?

Biraz önce Recordset’in .Open metodunun imleçlerinden söz ederken, okumanın yönünü veya imlecin hareket tarzını belirleyen argümanları sıralamıştık. Bu argüman dizisine bir yenisini ekleyerek, veritabanına erişimin niteliğini ve güncelleştirmenin nasıl yapılacağı ve yansıtılacağını da belirleyebiliriz. Bu işlemin temel ilkesi veritabanı kayıtlarının kilitlenmesi esasıdır. Bu kilitlemenin türünü belirleyerek, güncelleştirmenin de nasıl yapılacağını belirlemiş oluruz. Burada kullanacağımız argümanlar da ADO’nin şifreli sayıları olması gerekirken, adovbs.inc dosyası sayesinde İngilizce (ve dolayısıyla anlaşılabilir) kelimeler olur. advbs.inc dosyasını devreye soktuysanız, şu iki tür kiliti kullanabiliriz:

adLockReadOnly Kayıtların güncelleştirilmesini önler; ziyaretçimiz veritabanına kayıt yapmayacaksa, bu kilit türünü kullanmamız gerekir.

adLockOptimistic Veritabanına ek yapacaksak, mevcut kayıtmları düzelteceksek ve bazılarını sileceksek, bu kilit türünü kullanmamız gerekir.

Yukarıdaki kod örneğimizin sadece son satırını, bu metodu kullanmak amacıyla, şöyle yazabiliriz:

Kayitdizisi.Open Sorgu, Veriyolu, aOpenStatic, adLockOptimistic

Tabiî bir veritabanını güncelleştirmek için imleci veritabanında doğru kaydın üzerine götürmek ve bu arada Recordset’in bize sağladığı mevcut verilerin yerine yeni değerleri atamış olmak gerekir. Bunu sağladıktan sonra bütün yapacağımız şey .Update metodunu kullanmak ibarettir:

Kayitdizisi(“Adi”) = “Necip Fazıl”

Kayitdizisi(“Soyadı”) “Dayanır”

Kayitdizisi.Update

Bu komut, imleç o sırada hangi kaydın üzerinde ise o kaydın “Adi” ve “Soyadi” alanlarındaki veriyi “Necip Fazıl” ve “Dayanır” haline getirir. Bu metodu kullanırken bir kaydın bütün alanlarını güncelleştirmemiz veya güncelleştirilmeyen alanları eski değerleri ile tekrar etmemiz gerekmez.

Recordset.Delete

Bir veritabanındaki kaydı silmek de ADO ile oldukça kolaydır. İmleci, silinecek kaydın üzerine götürdükten sonra, Recordset’in , .Delete metodunu çağırarak o andaki kayıt silinir. Bu metod, bir kaydı bütün alanlarındaki değerlerle birlikte (yani veritabanının bir satırını tümüyle) siler:

Kayitdizisi.Update

Recordset.AddNew

Bir veritabanına yeni kayıt eklemek istediğimizde, Recordset’in .AddNew (yeni ekle) metodundan yararlanırız. Bu metodun özelliği bizim imleci veritabanı içinde bir yere götürme zorunluğumuz olmamasıdır. Bu metod kendiliğinden imleci dosyanın en son satırının altına götürür. .AddNew metodu bir veritabanı dosyasına kayıt eklerken, veritabanında mevcut bütün alanlar için değer vermenizi isteyecektir. Örneğin

Kayitdizisi.AddNew

Kayitdizisi(“Adi”) = “Necip Fazıl”

Kayitdizisi(“Soyadı”) “Dayanır”

Kayitdizisi(“TelNo”) = “0342-3390000”

Kayitdizisi.Update

Veritabanına yeni kaydı, .Update metodunun yaptığına dikkat edin.

DSN’siz Veri Bağlantısı

Bu kadar DSN oluşturmayı öğrendikten sonra, “Aslında DSN olmadan da veritabanlarınıza ulaşabilirsiniz!” derlerse, herhalde çok sevinmeyiz. Ama işin doğrusu DSN yoludur. Fakat yine de DSN oluşturmadan veritabanına ulaşabileceğimizi bilmemiz gerekir.

DSN, genellikle Web Server’ları yavaşlatır; Web Server, DSN’ini belirttiğiniz veriye ulaşmak için önce ODBC’nin yardımını ister; ODBC, bir takım sürücüleri devreye sokar ve sonunda veriye ulaşırız. Bir DSN-verisine 20-30’dan fazla kullanıcı aynı anda eriştiği zaman bu yavaşlama gözle görünür hale gelebilir. Bir süre öncesine kadar Microsoft firması, veriye dayanan Web sitelerinin veri-bağını DSN yoluyla kurmasını tavsiye ederken, şimdi MS yayınlarında sık sık DSN’siz veri bağlantısının da etkin şekilde kullanılacağı belirtiliyor.

Yukarıda verdiğimiz DSN örneği şöyle idi:

Dim Veriyolu, Kayitdizisi

Set Veriyolu = Server.CreateObject(“ADODB.Connection”)

Veriyolu.Open “Veri_adi”

Set Kayitdizisi = Veriyolu.Execute(“SELECT * FROM Veri_adi”)

Böyle bir DSN bağlantısını kullanabilmemiz için, kendi kişisel Web Server ortamımızda Denetim Masası’ndaki ODBC aracını kullanarak bir DSN oluşturmamız; Internet ortamında ise bu adı vereceğimiz veritabanı dosyasına DSN oluşturulması için Web Server yöneticisinin yardımını istememiz gerekiyor. Oysa aynı işlemi DSN’siz veri bağlantısı kurarak da yapabiliriz. Bunun için, DSN’e yukarıdaki gibi doğrudan göndermede bulunmak yerine; ya ODBC sürücüsüne ya da ODBC’nin kullandığı Microsoft Jet OLEDB sürücüsüne doğrudan atıfta bulunuruz. Örnek:

Veriyolu.Open “Veri=” & Server.MapPath(“…./veriler/uyeler.mdb”) & “; Driver = {Microsoft Access Driver (*.mdb);”

Burada, DNS’siz bağlantı için veritabanı dosyasının Server’daki göreli yerini, adını ve hangi sürücünün kullanılacağını belirtiyoruz. Aynı bağlantıyı, doğruca Jet sürücüsü için de yazabilirdik:

Veriyolu.Open “Veri=” & Server.MapPath(“…./veriler/uyeler.mdb”) & “; Provider=Microsoft.Jet.OLEDB4.0;”

Tabiî buradaki sorun kullandığınız veritabanı dosya türüne uygun Microsoft Jet sürücüsü seçebilmektir. Bu konuda geniş bilgi Microsoft’un Internet sitesinde bulunabilir.

Veri ile HTML Etiketlerini Doldurma

ADO nesnesini tanıdık; metodlarını gördük. ADO’nun veritabanı ile DSN ile ve DSN’siz nasıl bağlantı kuracağını ele aldık. Şimdi çok kısa olarak elde ettiğimiz verilerle, HTML etiketlerinin içini nasıl dolduracağımızı görelim. Burada “içini doldurmak” (veya bir çok İngilizce kaynakta göreceğiniz üzere populate etmek) bir etiketin değer (value) bölümünü yazmak anlamına geliyor). Burada küçük bir kaç örnekle, veri kaynağını kullanarak HTML etiketlerinin içini doldurma alıştırması yapalım. Buradaki bzı örneklerde ODBC konusunu ele alırken oluşturduğumuz uyeler.mdb’yi DSN olarak “uyeler” verisi şeklinde kullanacağız; fakat siz istediğiniz veriyi kullanabilirsiniz.

Seçme Kutuları: SELECT

SELECT, ziyaretçilerimize önceden belirlenmiş bir çok unsurdan birini veya daha fazlasını seçmelerine imkan veren bir etikettir. Ziyaretçi, seçimini SELECT’in OPTION’ları arasından yapar. Seçenekler (OPTION), sahip oldukları değeri Server’a gönderirler. Genel yazım kuralı şöyledir:

Bu Form’un gönder (Submit) düğmesi ile sağlanan hareket (ACTION), seçilen değeri veya değerleri, Form’u işleyecek ASP programına gönderir.

Ziyaretçimize sunacağımız seçenekler, iki-üç adet ise, bunu HTML dosyasını yazarken, OPTION’lar halinde kodlamak kolay olabilir. Ancak seçenek sayısı artıyorsa, veya seçeneklerimiz sık sık değişiyorsa, bunları bir veri tabanında toplamak ve OPTION değerlerini veritabanının bir alanından alarak ziyaretçiye sunmak çok daha kolay olur. Böylece ASP sayfası değişmeden kalır; biz sadece veritabanını güncelleştiririz. Çoğu zaman bu güncelleştirme ziyaretçilerin yapacakları eklerin veritabanına yazılmasıyla sağlandığı için, ortaya gerçekten dinamik bir Web Uygulaması çıkmış olur.

Diyelim ki, bizim grubumuzun üyelerini gösteren yukarıda oluşturduğumuz uyeler.mdb (DSN’i uyeler olan veritabanı) dosyasının adı-soyadı alanlarını birleştirerek, sayfamızdaki bir SELECT etiketinin OPTION’larına yazmak istiyoruz. Bunun için önce sayfamızda kullanacağımız değişkenleri tanımlayalım:

Dim connVeriyolu, rsVeri, SQL

Sonra, bu değişkenlerden veri ile ilgili olanlara .Connection ve .Recordset için gerekli ifadeleri yazalım. Veri ile çalışırken tasarımcının değişken adlarına bakarak hangisinin .Connection, hangisinin .Recordset değerlerini içerdiğini anlaması zorlaşabilir. Bu bakımdan değişken adlarının önüne .Connection için olanında conn, .Recordset için olanında rs harflerini kulllanmak yararlı olabilir. Veritabanından fiilen hangi verileri çekeceğimizi gösteren SQL deyimini de belirgin bir şekilde SQL değişkenine yazabiliriz:

Set connVeriyolu = Server.CreateObject(“ADODB.Connection”)

SQL =”SELECT uyeAdi, uyeSoyadi FROM uyeler”

Şimdi bu değerlere dayanan ve adına uyeler diyeceğimiz veri kümesini oluşturalım:

connVeriyolu.open “uyeler”

Set rsVeri=connVeriyolu.execute(SQL)

Artık elimizde içinde bütün üyelerin adı ve soyadını tutan bir dizi-değişken var. Şimdi biliyoruz ki veritabanından veri satır-satır okunur. Birinci satırın okunması sırasında bu değişkenin değerlerini yazacak olursak:

rsVeri (0) = üye 1’in adı

rsVeri(1) = üye 1’in soyadı

olacaktır. Veritabanından ikinci satırın okunmasında ikinci üyenin adı ve soyadı, üçüncü satırın okunmasında üçüncü üyenin adı ve soyadı bu değişkenlerin değeri olacaktır. Demek ki, bu değerleri bir SELECT etiketinin OPTION değeri olarak kullancaksak, bu işlemi ikinci satır okunmadan yaptırmamız gerekir. O halde:

<% rsVeri.close %>

Do döngüsünün içinde iken veritabanından alınan değer, herhangi bir değişkenin değeri gibi kullanılabilir. Burada verilerin uyeler dizisinin dosya sonuna (eof, End Of File) okunduğuna dikkat edin. Şimdi yukarıdaki kodları bir Form içinde birleştirelim:

<%@ LANGUAGE=”VBSCRIPT” %>

<% Option Explicit %>

ASP SELECT DOLDURMA

‘ Değişkenleri tanımlayalım

Dim connVeriyolu, rsVeri, SQL

Set connVeriyolu = Server.CreateObject(“ADODB.Connection”)

SQL =”SELECT uyeAdi, uyeSoyadi FROM uyeler”

connVeriyolu.open “uyeler”

Set rsVeri=connVeriyolu.execute(SQL)

Bu listeden bir üyenin adını seçiniz:

<% rsVeri.close %>

Bu sayfayı option.asp adıyla kaydederek sınayabiliriz. Alacağımız sonuç şuna benzemelidir:

Burada yapılan seçim sonucu elde edilen değer Server’a gönderilebilir; ve söz gelimi ziyaretçinin seçtiği kişiye ait bilgiler kendisine ulaştırılabilir.

İşaretleme Alanları: INPUT-RADIO

INPUT etiketi türleri ziyaretçilerimizin önceden belirlenmiş bir çok unsurdan birini veya daha fazlasını seçmelerine veya kendilerinin girdi yapmalarına imkan veren bir etikettir. INPUT türlerinden Radio ve Checkbox (işaretleme kutusu) veritabanından çekilen değerlerle doldurularak ziyaretçiye sunulabilir. Ziyaretçi, seçimini radyo düğmelerinden veya işaret kutularından birini işaretleyerek yapar.

INPUT etiketinin radyo düğmesi türünün genel yazım kuralı şöyledir:

metin1 VALUE=deger1>

etin1 VALUE=deger2>

metin1 VALUE=deger3>

Bu Form’un gönder (Submit) düğmesi ile sağlanan hareket (ACTION), seçilen değeri Form’u işleyecek ASP programına gönderir. Bir Form’daki bir grup oluşturan bütün radyo düğmeleri aynı adı alırlar, ki böylece ASP programına bir değişken için değer gönderilmiş olur.

Diyelim ki ziyaretçimizden beğendiği rengi seçmesini isteyen bir grup radyo düğmesi sunan bir Form yapacağız. Şu kodu radyo.asp adıyla kaydedelim:

<%@ LANGUAGE=”VBSCRIPT” %>

ASP OPTION-RADIO DOLDURMA

‘ Değişkenleri tanımlayalım

Dim connVeriyolu, rsVeri, SQL

Set connVeriyolu = Server.CreateObject(“ADODB.Connection”)

SQL =”SELECT renk FROM renkler”

connVeriyolu.open “uyeler”

Set rsVeri=connVeriyolu.execute(SQL)

<% Do While Not rsVeri.eof %>

<%rsVeri.movenext

loop%>

Renk
” NAME=”Radyo”>	<%=rsVeri(0)%>

Burada “Radyo” isimli radyo düğmesine verdiğimiz değerleri, ODBC’nin “uyeler” adıyla tanıdığı veritabanından alıyoruz; bir önceki örnekten farklı olarak bu kez aynı veritabanındaki farklı tablodan, renkler tablosundan ve sadece bir alanın, renk alanının değerlerini çekiyoruz. Bu örnek programda da ziyaretçinin seçtiği değerleri Server’a gönderecek bir Gönder düğmesi yok. Ama içeriğini veritabanından aldığımız değerlerle doldurduktan sonra, ziyaretçinin radyo düğmeleriyle yapacağı tercihler, tıpkı klasik HTML’deki gibi kullanılabilir; Server’a değişken olarak gönderilebilir; veya ziyaretçinin bilgisayarında (client-side) herhangi bir Script tarafından kullanılabilir.

İşaretleme Alanları: INPUT-CHECHBOX

INPUT etiketinin ziyaretçiye işaretleyerek tercih imkanı veren diğer aracı Checkbox (işaretleme kutusu) türüdür. Tıpkı radyo düğmesinde olduğu gibi veritabanından çekilen değerlerle doldurularak ziyaretçiye sunulabilir. Ziyaretçi, seçimini işaret kutularından birini işaretleyerek yapar.

INPUT etiketinin Checkbox türünün genel yazım kuralı şöyledir:

Asp Dersleri 3

Super Admin — Fri, 16 Mar 2007 08:13:22 +0000

ASP’nin Nesneleri

Masa, nesnedir. Notebook bilgisayarınız da nesnedir! Arkadaşınız da bir nesnedir. Tabiî bunu onun yüzüne karşı söylemeseniz, iyi olur. Her nesnenin özellikleri vardır. Masa serttir. Su, içine konulduğu nesnenin biçimi alır.

ASP tekniğinde de amacımız nesnelerin özelliklerini kullanarak, ya bu özellikleri belirlemek, ya da değiştirmektir. Nesne Yönelimli Programlama (Object Oriented Programming, OOP) kavramını daha önce çok duymuş olmalısınız. Bir önceki bölümde fonksiyonlarla, Sub’larla, değişkenlerle tanıştık. Diyelim ki öğretmensiniz (ah, nerede o günler!) ve ASP programınızda her öğrencinin notunu veritabanına işleyen, veritabanından notları alarak geçeni-kalanı belirleyen veya öğrencilerle ilgili daha yapılması gereken bir çok işi yapan fonksiyonlarınız ve Sub’larınız var; bunların kullandığı bir çok değişkeniniz var: demek ki sizin ASP programınızda “öğrenci” diye bir nesneniz var. Ve siz bu nesneye yönelimli program yapmışsınız!

Her “program nesnesi” iki unsura sahiptir:

Özellik (Property, Attribute): Bir nesnenin özellikleri, onun değişkenleridir. “Öğrenci” nesnesinin “Öğrencinin Adı,” “Notları,” “Adresi” gibi değişkenleri, yani özellikleri vardır.

Metod (Method): Bir nesnenin işlemesi, çalışması için, kısaca kendisinden bekleneni yerine getirebilmesi için çalışma yöntemlerine ihtiyacı vardır. Dolayısıyla bir ASP nesnesinin fonksiyonları, onun metodlarıdır.

Fakat ASP’de nesneler sadece sizin öbekler halinde toplayacağınız fonksiyonlar ve değişkenlerden ibaret değildir. Bir kere, ASP programında kullandığınız Script dilinin getirdiği nesneler vardır. ASP sayfasını Javascript ile yazarsanız başka, VBScript ile yazarsanız başka dil nesnelerine sahip olursunuz; ancak her ikisinde de ortak olan “Scripting” nesneleri vardır. Bunlara birazdan ayrıntılı ele alacağız. Sonra Web Server’ın size hazır sunduğu nesneler vardır. Bunları daha sonraki bölümde göreceğiz. Ve tabiî, Browser’ın bir HTML sayfasının bölümlerini nesne sayarak oluşturduğu nesneler vardır. Bunlara da diğer nesneleri ele alırken sırası geldikçe değineceğiz. (Tabiî bir de ASP programınızı Javascript ile yazarsanız, VBScript’ten farklı olarak kendisi nesne-yönelimli bir dil olan Javascript’in oluşturmanıza imkan vereceği nesneler vardır. Fakat bu nesneler, bu kitapçığın kapsamı dışında kalıyor.)

Nesneler nasıl oluşmuş olursa olsunlar, daima size bir değer verirler:

Nesne.Özellik = Değer

Bir nesnenin bir özelliğinin değeri, bizim için bir değişken değeri gibi önem taşır:

If Nesne.Özellik > Değer Then …

Nesnelerin özelliklerinin değerlerini değişkenlere atayabiliriz; ancak bunu yaparken Nesne’nin bir metoduna (fonksiyonu) göndermede bulunmamız ve gerekiyorsa bu fonksiyona kullanması için veri göndermeliyiz (bir fonksiyona kullanması için gönderilen değere argüman/argument denir):

Degisken = Nesne.Metod(argüman1, argüman2…)

Daha sonra bu değişkeni istediğimiz yerde kullanırız. Bu kadar teoriden sonra bir örnek nesne oluşturursak, belki işin içinden daha kolay çıkabiliriz.

Nesneler, diğer yararlarının yanı sıra, birbiri ile ilgili Sub’larımızı, fonksiyonlarımızı ve değişkenlerimizi birarada tutmamızı sağlar. Şimdi VBScript ile bir nesne oluşturabiliriz:

Class Ogrenci

Public Adi, Soyadi, No

Function AdiSoyadi

AdiSoyadi = Adi & “ “ & Soyadi

End Function

End Class

Bir dakika! Nesne (object) adını verdik fakat Class (sınıf) oluşturduk! Bu grubun Object..End Object olması gerekmiyor mu? Belki haklısınız; ama bir “sınıf” ancak VBScript tarafından kullanılmaya başlanırsa Nesne olur. Dolayısıyla biz “sınıf” yazarız; VBScript onu Nesne haline getirir. Peki, nesneyi oluşturduk; şimdi bunu nasıl kullanacağız. Çok kolay; önce bu nesneden yeni bir olgu (instance) oluşturacağız; sonra.. Ama önce bunu nasıl yapacağımızı yazalım:

Dim Ogr1

Set Ogr1 = New Ogrenci

Ogr1.Adi = “Necip”

Ogr1.Soyadi = “Fazıl”

Ogr1.No = “181”

Response.Write Ogr1.AdiSoyadi

Her nesne, New (yeni) komutu ile yeni bir değişkene bütün özelliklerini verir. Burada Ogr1 değişkeni, yukarıda oluşturduğumuz Ogrenci nesnesinin bütün özelliklerini kazanmış oluyor. Ogrenci nesnesinin “.Adi”, “.Soyadi” ve “.No” özellikleri olması gerekir; nitekim Ogr1’e bu özelliklerini burada veriyoruz. Ogrenci nesnesinin bir de metodu (fonksiyonu) var; Ogr1 bunu da kazanabilir mi? Tabiî; hem kazanır, hem de bunu ziyaretçinin Browser penceresine yazdırabilir.

Nesne kavramını kavramak zordur. Fakat yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi, ASP sayfalarınızda nesne oluşturarak çalışmaya alıştığınız zaman bunun sağladığı kolaylıktan kolayca vazgeçmeyeceksiniz.

///////////////KUTU////////////////////

Hata (Err) Nesnesi

Hangi dille olursa olsun program yazarken hata yapmak kaçınılmaz bir kuraldır. Dolayısıyla kullandığınız programlama dili hatalarınızı kolayca yakalamanıza imkan vermelidir.

ASP programlarınızda yazım yanlışlığı, olmayan değişkene gönderme gibi Script hatası olmaması gerekir. Bu tür hatalar, program Web’e gönderilmeden mutlaka ayıklanmalıdır. Fakat programcı olarak öngöremeyeceğiniz, ve çoğu Web ziyaretçisinden veya ziyaretçinin bilgisayarından kaynaklanan hata durumları olabilir. VBScript, şu standart komutla beklenmedik hata durumlarında programın yoluna devam etmesini sağlayabilir:

<% On Error Resume Next %>

Bu komutla VBScript’e, hata halinde bir sonraki satırdan yoluna devam edecektir. Fakat oluşan hata, programın daha sonra vermesi beklenen sonucu vermesini önleyebilir. VBScript, Err (Hata) Nesnesi’nin bir çok özelliğinden özellikle hata sayısı (Number), tanımı (Description) ve kaynak (Source) özellikleri ile size hatanın ne olduğunu ve nereden kaynaklandığını söyleyebilir. Bu özellikleri kullanarak, programlarınızda, en azından geliştirme aşamasında, örneğin,

If Err:Number = xx Then

şeklinde bir ifade ile hatanın türüne göre programın kazasız yürümesini sağlayabilirsiniz. Burada xx yerine 108 ayrı hata numarası yapabilirsiniz. Hata numaraları, Microsoft’un VBScript sitesinden edinilebilir.

////////////////////////////////KUTU BİTTİ//////////////

Nesneler hakkında aşağı yukarı bir fikir edindiğimize göre, şimdi kullanılmaya hazır Nesne’lerden başlayarak, VBScript kullanırken, ASP sayfalarımızda yararlanabileceğimiz Nesne’leri ele alabiliriz.

Dosya Sistemi Nesnesi

Dosya Sistemi Nesnesi (FileSystemObject), ASP programının, Web Sunucusunun sabit disk sisteminde, sürücüleri, klasörleri ve dosyaları yönetmekte kullanacağımız temel araçtır. Burada, ne denli güçlü bir araçtan söz ettiğimizi hemen görebilmek için şu kodu yazalım ve dosya_yaz.asp adıyla kaydedelim:

<% Option Explicit %>

ASP ILE DOSYA YAZMA

Dim YaziFSO, yaz

Set YaziFSO = CreateObject(“Scripting.FileSystemObject”)

Set yaz = YaziFSO.CreateTextFile(“c:\yazi_deneme.txt”,True)

yaz.WriteLine(“Bu bir denemedir.”)

yaz.Close

Bu Web sayfası sabit diske yazı yazdırır!!

Şimdi C: sürücüsünde yazi_deneme.txt adlı bir dosya olması gerekir!

Lütfen bakar mısınız?

Kodumuzun Dim satırında iki değişken belirlediğimizi görüyorsunuz. Fakat bu iki değişkeni sistem nesnesi olan Scripting’in yeni bir olgusu olarak kullanacağımız için daha önce standart değişkenlere değer atadığımız gibi değil, fakat Set komutundan yararlanıyoruz, ve YaziFSO değişkeninde bir “Scripting.FileSystemObject” nesnesi oluşturulmasını sağlıyoruz. (ASP uzmanları arasında gelenek, nesne değeri tutan değişkenlere, ilgili nesnenin baş harflerini eklemektir. Böylece bir değişkenin adına bakarak, işlevini anlamak mümkün olur.)

“yaz” değişkeni YaziFSO’da yeni bir olgusunu oluşturduğumuz FileSystemObject’in CreateTextFile (Düzyazı dosyası oluştur) metodunu kullanıyoruz; bu metod oluşturulacak dosyanın adını ve eğer bu dosya varsa üzerine yazılmasına izin veren True (doğru) veya buna izin vermeyen False (yanlış) kelimesini argüman olarak alır. “yaz” değişkeni şimdi kendisi bir metod kullanabilecek şekilde, FileSystemObject’in bir örneğidir; nitekim WriteLine metodu ile biraz önce oluşturulan dosyaya, argüman olarak verdiğimiz metni yazdırmaktadır. Bu kodu çalıştırdıktan sonra, sabit diskinize bakarsanız, düzyazı dosyasını göreceksiniz:

Bugüne kadar Web tekniği olarak Browser’da bir sayfayı görüntüleyebileceğimizi sanıyor idiysek, sistem nesneleri kullanarak çok daha farklı şeyler yapabileceğimizi görmüş olduk. Şimdi FileSystemObject’i daha yakından tanıyabiliriz.

Bu nesne bize sabit diske erişme ve onun kaynaklarını kullanma imkanı verir. Bütün nesneler gibi kullanılabilmesi için önce bir değişkenin bünyesinde oluşturulması gerekir:

Dim DosyaSistemi

Set DosyaSistemi = CreateObject(“Scripting.FileSystemObject”)

Dosya Sistemi Nesnesi’nin 20’den fazla metodu vardır; fakat bunlardan önemlileri şöyle sıralanabilir:

CopyFile (dosya kopyala), MoveFile (Dosya taşı), CopyFolder (klasör kopyala), MoveFolder (klasör taşı), Create Folder (klasör oluştur), DeleteFile (dosya sil), DeleteFolder (klasör sil).

Şimdi bunlardan birinin nasıl kullanılabileceğine bir örnek verelim:

Dim DosyaSistemi

Set DosyaSistemi = CreateObject(“Scripting.FileSystemObject”)

DosyaSistemi.DeleteFile “c:\belgelerim\test.*”

Bu program ile “Belgelerim” klasöründeki “test” isimli bütün dosyaları silmiş olursunuz. (Bu programı çalıştırmadan önce bir kaç kez düşünmeniz, sanırım iyi olur; çünkü ASP yoluyla sildiğiniz dosyalar, Geri Dönüşüm Kutusu’na gitmez!) Daha az zararlı bir diğer örnek ise şöyle olabilir:

Dim DosyaSistemi

Set DosyaSistemi = CreateObject(“Scripting.FileSystemObject”)

DosyaSistemi.CopyFile “c:\belgelerim\*.*”, “c:\yedekler\”

Bu program “Belgelerim” dizinindeki bütün dosyaları “Yedekler” dizinine kopyalar.

FileSystemObject’in sadece bir özelliği (Property) vardır: Drives (sürücüler). Fakat bu özellik, bir değil bir çok elemandan oluşan bir dizi-değişken gibi Kolleksiyon (Collection) sayılır. Nede? Çünkü bir Web Server’da birden çok sürücü bulunur. Her sürücü, bu kolleksiyonun üyesidir (FileSystem.Drives) ve her birinin sürücü harfi (.DriveLetter), disk adı (.VolumeName), byte olarak boş alanı (.FreeSpace) özellikleri vardır. suruculer.asp adıyla kaydedeceğiniz şu program, denediğiniz sistemin disk-disket-CD-ROM durumunu size listeleyecektir.

<% Option Explicit %>

ASP ILE SÜRÜCÜ KOLLEKSİYONU

Dim DosyaSistemi, Surucu, Suruculer

Set DosyaSistemi = CreateObject(“Scripting.FileSystemObject”)

Set Suruculer = DosyaSistemi.Drives

For Each Surucu In Suruculer

Sürücü: <%=Surucu.DriveLetter%>

<% If Surucu.IsReady = True Then%>

Disk Adı: <%=Surucu.VolumeName%>

Boş alan: <%=Surucu.FreeSpace%>

<% Else %>

Sürücü hazır değil!

<% End If

Next %>

Burada özelliklerini ve metodlarını DosyaSistemi adlı değişkene atadığımız Dosya suistemi Nesnesi’nin sürücüler kolleksiyonunun dizi-değişken gibi olduğunu söylemiştik. For..Next akış kontrolü ile bu kolleksiyonun bütün üyelerinin sırayla sürücü harfi, ve hazırsa disk adı ve boş alanı bilgilerini alıyoruz. Drives kolleksiyonunun diğer özellikleri arasında toplam yüzey genişliği (TotalSize), sürücü türü (DriveType; 0=bilinmiyor; 1=çıkartılabilir; 2=sabit; 3=ağ; 4=CD-ROM; 5= RAM-Drive), ve dosya sistemi (FileSystem; FAT, NTFS, CDFS), kök dizin (RootFolder) vardır. Bu program bir PWS’da çalıştığında, şu sonucu alıyoruz:

VBScript açısından, her sürücüde klasörler (Folders) ve onların içinde alt-klasör (Subfolders) ve dosya (Files) kolleksiyonları bulunur. (Her klasörün içinde içinde bir alt-klasör nesnesi bulunduğu için ASP ile sonsuza kadar bütün klasörlere gönderme yapabilirsiniz. Klasör nesnesinin bazı özellikleri şunlardır:

Adı (Name), oluşturulma (DateCreated), erişim (DateLastAccessed), değiştirme (DateLastModified) tarihleri, içindeki dosyalar ve alt-klasörlerdeki dosyalarla birlikte boyutu (Size), bulunduğu sürücü (Drive), içinde bulunduğu klasör (ParentFolder), alt-klasörler (SubFolders), kök dizin olup olmadığı (IsRoot).

Klasör nesnesinin kopyala (Copy), sil (Delete) ve Taşı (Move) metodları vardır.

Dosya (File) nesnesinin de ad, oluşturma, erişim, değiştirme, boyut, sürücü ve içinde bulunduğu sürücü özellikleri, ve kopyala, sil, taşı metodları vardır.

PWS’ınızın bulunduğu sistemde, söz gelisi C: sürücüsünün kök dizinindeki bütün dosyaların listesini size veren bir kod şöyle yazılabilir (dosyalar.asp):

<% Option Explicit %>

ASP ILE KLASOR – DOSYA KOLLEKSİYONU

Dim DosyaSistemi, Surucu, Dosya, KokDizin, KokDosyalar, DosyaNesnesi

Dim SurucuHarfi

SurucuHarfi = “C:”

Set DosyaSistemi = CreateObject(“Scripting.FileSystemObject”)

Set Surucu = DosyaSistemi.GetDrive(SurucuHarfi)

Set KokDizin = Surucu.RootFolder

Set KokDosyalar = KokDizin.Files

For Each DosyaNesnesi In KokDosyalar

<%=DosyaNesnesi.Name%>

<% Next %>

Burada SurucuHarfi değişkenin değerini değistirerek, arzu ettiğiniz disk/disket veya CD-ROMa ulaşabilirsiniz. GetDrive metodu dikkatinizi çekmiş olmalı; bu metodla, VBScript, fiilen disk/disket sistemine erişir.

Daha sonra yapacağımız ASP sayfalarında dosya sistemi nesnesinden ve disk sürücüleri kolleksiyonundan yararlanacağız.

Metin (TextStream) Nesnesi

Dosya sistemi nesnesi bize disk sistemine, klasörlere ve dosyalara erişme imkanı verir ama yeni dosyaları oluşturmak veya mevcutlara ek yapmak için yeterli özellik ve metoddan yoksundur. Bunu TextSream nesnesi sağlar.

Bilgisayar işletim sistemlerinin anası, Unix’e aşina iseniz, klavyeden sabit diske kadar bir bilgisayara girdi akımı bulunduğunu, bunlardan birinin de metinler olduğunu hatırlayacaksınız (Aşina değilseniz, şimdi oldunuz!). Bir işletim sistemi, metin dosyalarını okurken, yazarken bir metin akışı olur; TextStream nesnesinin adı da bunu anlatıyor: Metin Akımı. Web Server ve dolayısıyla ASP açısından sabit diske bir metin yazarken, veya sabit diskten bir metin okurken, bir metin akışı nesnesi oluşur. Bu nesnenin özellikleri ve metodlarını kullanarak, örneğin ziyaretçilerin sitemize bırakacakları form bilgilerini Web Server’ın sabit diskine yazdırabiliriz. Veya mevcut metinleri okuyabilir ve bunların içeriğini ziyaretçimize göndereceğimiz HTML sayfanın etiketlerinin içeriği olarak kullanabiliriz. Metin dosyası okumak ve yazmak disk sistemini ilgilendiren bir eylem olduğu için yine Scripting nesnelerinden FileSystemObject nesnesinden yararlanacağız; fakat bu kez değişik metodlar kullanacağız.

Metin Dosyası Oluşturma (CreateTextFile)

Aslında biraz önce, ASP nesnelerinin neler yapabileceğine örnek olarak yazıp dosya_yaz.asp adıyla kaydettiğimiz program, bir metin dosyasını yazdırma işlemiydi. Oradaki kodlara yeniden göz atarsanız, CreateTextFile (metin dosyası oluştur) metodunu yardıma çağırıyor ve bu metoda argüman olarak yeni metin dosyasının yolunu ve adını veriyorduk. Bu metod TextStream nesnesinindir; ve otomatik olarak bu nesnenin diğer metodlarını kullanmamızı sağlar. kullandığımız metodlar ise WriteLine (satır yaz: bir String’i sonuna yeni satır karakteri koyarak dosyaya yazar) ve Close (kapat: açılan metin dosyasını kapatır).

TextStream’in burada kullandığımız ikisinin dışında iki metodu daha vardır:

Write (yaz): Bir String’i dosyaya yazdırır; satır sonuna yeni batır karakteri (Return kodu) koymaz.

WriteBlankLines (boş satır yaz): Bir metin dosyasına argüman olarak vereceğiniz sayıda boş satır yazdırır.

Varolan Metin Dosyasına Ek Yapma (OpenTextFile)

Metin yazdırma işlerinde sık sık uygulayacağımız bir senaryo, mevcut bir metin dosyasına ek yapmak olacaktır. Örneğin bütün ziyaretçilerimizin sitemizdeki konuk defterine yazdıklarını, bir metin dosyasında toplamak isteyebiliriz.

Bunu OpenTextFile metodu ile yapacağız. Bu metod, tahmin edeceğiniz gibi, açılacak dosyanın yolunu ve adını isteyecektir. Örneğin, dosya_yaz.asp’nin ilgili satırı şöyle olacak:

Set yaz = YaziFSO.OpenTextFile(“c:\yazi_deneme.txt”,8,0)

Burada dosya yolunu ve adını veren birinci argümana ek olarak iki yeni argüman görüyorsunuz: “8,0” şeklinde. Bunlardan birinicisi girdi/çıktı durumu (I/O Mode), ikincisi ise biçim (Format) ile ilgilidir. I/O Mode parametreleri şunlardır:

1: okumak için aç

8: eklemek için aç

Açılacak dosyanın biçimini belirttiğimiz son argüman ise şu değerlerden birini alabilir:

0: ASCII dosyası olarak aç

-1: Unicode dosyası olarak aç (Örneğin içinde Türkçe karakterler varsa)

-2: Sistemin varsayılan dosya türü olarak aç

Buna göre, bir dosyayı salt okumak için açmak amacıyla “1,0” argümanlarını kullanmamız gerekir. Diyelim ki bir dosyayı açtık. İçindekileri nasıl okuyabiliriz? Bir döngüyle. İşte örneği:

<% Option Explicit %>

ASP ILE DOSYADAN METİN OKUMA

Dim DosyaSistemi, MetinDosyasi, Satir

Set DosyaSistemi = CreateObject(“Scripting.FileSystemObject”)

Set MetinDosyasi = DosyaSistemi.OpenTextFile(“c:\yazi_deneme.txt”,1, 0)

Satir = MetinDosyasi.ReadLine

<%=Satir%>

Loop Until MetinDosyasi.AtEndOfStream

MetinDosyasi.Close

Burada kullandığımız metod dikkatinizi çekmiş olmalı: ReadLine. Bu, açılan metin dosyasından bir satır okutmamızı sağlar. İkinci ve son satırları okutmamızı ise Do..Loop kontrolü sağlıyor. Bu döngü ne kadar sürüyor? MetinDosyası nesnesi, AtEndOfStream (akımın sonunda) oluncaya kadar. Bu, dosyanın sonuna geldiğimiz anda ortaya çıkan bir durum; bu durumla karşılaştığı anda Do..Loop, yaptığı işi durdurup, bir sonraki komuta geçecektir. Burada kullandığımız ReadLine metoduna ek olarak yararlanabileceğimiz diğer metodlar ise şunlardır:

Read (oku): Bir sayı örgümanı ile çalışır ve verdiğiniz sayı kadar karakter okur.

ReadLine (satır oku): Bir satır okur ve String olarak verir.

ReadAll (tümünü oku): Bütün satırları okur ve tek String olarak verir.

Skip (atla): Bir sayı argümanı ile çalışır ve verdiğiniz sayı kadar karakteri atlar.

SkipLine (satır atla): Bir sonraki satıra atlar.

Bu metodlarla sağladığımız okuma işinin kontrolü amacıyla şu özellikleri de kullanabiliriz:

AtEndOfStream (akımın sonunda): Okutulan dosyanın sonuna gelinmesi halinde True (doğru) olur.

AtEndOfLine (satırın sonunda): Okutulan satırın sonuna gelinmesi halinde True (doğru) olur.

Sunucu (Server) Nesneleri

Buraya kadar ele aldığımız nesneler bir anlamda bizim sadece tek tek sayfalarda yararlanacağımız araçları sağlıyor. Oysa ASP’yi diğer CGI teknolojilerinden ayıran başlıca özelliklerden biri tek tek Web sayfalarını sanki bir bilgisayar programının çeşitli pencereleri, diyalog kutuları, mesaj kutuları, girdi kutuları gibi, birarada bir “uygulama programı” olarak bağlayabilmesidir. Başka bir deyişle bize, ziyaretçinin sitemize bağlandığı ve ana sayfamızı açtığı andan itibaren sitemizin bir program bütünlüğünde çalışmasını sağlayacak araçlar gerekir. Bunu ancak Web Server’ın yardımıyla yapabiliriz.

ASP sayfalarımızda kullanacağımız ikinci grup nesne, Sunucu Nesneleri’dir. Bu grupta tabiî önce Sunucu’nun kendisi yer alır; sonra ziyaretçi ile kurduğumuz ilişki gelir. Ziyaretçi ile ilişkimizi iki yönlü trafiğe benzetebilirsiniz: ondan bize gelen talepler, bizim ona karşılıklarımız.

Ziyaretçiden bize gelen trafiğe neden “Talep” diyoruz? Ziyaretçi, Browser’ının URL hanesine yazdığı her adresle, veya formlardaki bir düğmeyi veya sayfalarımızdaki herhangi bir köprüyü tıklamakla, Server’a “Bana şunu göndersene!” demiş olur. Bu taleptir. Ziyaretçi taleplerinin tümü Talep Nesnesi (Request Object) olarak bir arada ele alınabilir. Server’ın bu taleplere verdiği karşılıklar, yani ziyaretçinin Browser’ına gönderdiği sayfalar, resimler, sesler, videolar ise karşılıktır ve ASP açısından Karşılık Nesnesi’ni (Response Object) oluşturur.

Bu bölümde bu nesneleri daha yakından tanıyacağız.

Server Nesnesi

Web Server, ASP için bir nesnedir, ASP’nin bir çok işini bu nesnenin özellikleri ve metodları halleder. Server nesnesinin bir özelliği (ScriptTimeout) ve dört metodu (CreateObject, HTMLEncode, URLEncode, MapPath) vardır. Web Server çalıştığı bilgisayarın sizin siteniz adına yönetiminden sorumludur; dolayısıyla bu kadar az özellik ve metodu var diye bu nesneden çok yararlanmayacağımızı sanmayın. ActiveX ve COM bileşenlerini çalıştırmak Server’ın görevidir.

ScriptTimeout Özelliği: Diyelim ki bir ASP Script’i ya bizim, ya ziyaretçinin, ya da Server’ın bir hatası üzünden sonsuz döngüye girdi! Döngünün durması için gerekli şart asla yerine gelmiyor ve Script bir türlü yapacağı işi yapıp, sonlandırmıyor. Bu durumlarda ziyaretçinin ve tabiî Server’ın sonsuza kadar beklemesi mümkün değil! Programın bir şekilde durdurulması gerekir. Bunu hemen hemen bütün Web server programlarının Script Timeout (Script süre sınırı) diyalog kutusuna bir değer girilerek yapılır. Öreğin MS-Internet Information Server için varsayılan Script Timeout süresi 90 saniyedir. Yani ISS, herhangi bir Script’in çalışıp-durmasını 90 saniye bekler; bu sürenin sonunda Script’in çalışması tamamlanmazsa ziyaretçiye arzu ettiği sayfanın veya unsurun bulunamadığını bildirir. Bu süreyi (Server’ın varsayılan değerinin altında) kısaltmak değilse bile uzatmak elimizdedir. Bunu ScriptTimeout özelliğini kullanarak yaparız. ASP sayfasının herhangi bir yerine örneğin şu kodu koymak yeter:

<% Server.ScriptTimeout = 100 %>

Bu örneğe göre Server’ın varsayılan Script Timeout süresi 90 saniye ise 100 saniyeye çıkmış olur.

Böyle bir şeyi neden yapmak isteyebiliriz? Script’iniz çok karmaşık veya başka bir Server’daki veritabanından veri çekiyor, olabilir. Gerçi bu anlamda 90 saniye bilgisayar milleti için bir asır anlamına gelir, ama yine de durdurulmasaydı işini başarıyla tamamlayacak bir Script, bu sürenin kısalığı yüzünden Server tarafından durdurulabilir. ASP sayfalarınız çok karmaşıksa ve sürekli Timeout hatası veriyorsa, hata aramadan önce bu süreyi uzatabilirsiniz.

CreateObject Metodu: İlk ASP kodunu yazdığımız andan beri bu metodu kullandığımızı görüyorsunuz. CreateObject (nesne oluştur) olmasa idi, dört mevsim birbirini izleyebilir, Dünya Güneş’in etrafında dönebilir miydi? Hiç sanmam. Fakat lütfen o CreateObject ile bu CreateObject’i birbirine karıştırmayın. Yukarıda kullandıklarımız Scripting nesnesinin bir metodu idi; bu Server nesnesine aittir. Diyelim ki sayfanızda reklam amaçlı banner grafiklerini belirli zaman aralığı ile veya ziyaretçiye gönderdiğiniz Cookie (çerez) bilgilerine göre değiştirmek istiyorsunuz. Bunun için diyelim ki MS-Web Server Programının AdRotator bileşininden yararlanacaksınız; şöyle bir kod işinizi görebilir:

<% Set Reklam = Server.CreateObject (“MSWS.AdRotator”)%>

<%= Reklam.GetAdvertisement(“/reklamlar/buyukbanka.txt”)%>

Burada GetAdvertisement, Server’ın AdRotator bileşininin bir metodudur. Server’ın CreateObject metodundan, veritabanına ulaşırken de yararlanacağız.

MapPath (Yolu belirle) Metodu: Web Server açısından “kök dizin” (root directory) Server’ın bulunduğu bilgisayarın sabit diskinde, herhangi bir klasör olabilir. Örneğin IIS için bu varsayılan değer olarak “C:\inetbup\wwwroot” klasörüdür. Özellikle ASP ile “program niteliğinde siteler” yapmaya başladığımızda, sitenin ilgili bütün dosyalarının bulunduğu bir dizin için yol belirlemek isteyebiliriz. Bunu Server nesnesinin MapPath (Yolu belirle) metodu ile yapabiliriz:

WebDizini = Server.MapPath(“/benim_site”)

Bu komutla WebDizini değişkenin değeri muhtemelen şöyle olacaktır:

“C:\inetbup\wwwroot\benim_site\”

Fakat bu metodun sadece böyle duragan biçimde kullanılması gerekmez; bazen sayfalarımızda ziyaretçi ile etkileşmenin sonucu olarak varsayılan Web dizinimizi değiştirmek isteyebiliriz. Sözgelimi biri Türkçe, diğeri İngilizce iki sitemiz varsa, ve ana sayfamızda ziyaretçi Türkçe’yi seçtiyse, o noktadan itibaren Web uygulamamız için Web kök-dizini, “/turkish/” olacak ve mesela resimlerimiz için verdiğimiz “/resimler/” dizini kök dizinde değil, “/turkish/resimler/” klasöründe aranacaktır. Web yolunu dinamik olarak, yani ziyaretçinin tercihine bağlı şekilde değiştirebilmek için, önce ziyaretçiden gelecek bilgileri nasıl kullanacağımıza, yani Request (talep) nesnesine değinmemiz gerekir.

HTMLEncode, URLEncode: İçinde HTML açısından kod parçası veya özel işaret sayılan karakterler bulunan metinleri sayfamıza içerik olarak göndereceğimiz zaman Server’ın işaretleri aynen metin gibi göndermesini sağlamak için, örneğin:

Server.HTMLEncode(“Değisken1 < Değisken2”)

yazarsak, ASP bu metni HTML kodu olarak yorumlamaz, metin olarak algılar.

Internet’te bazen özellikle sayfa adresleri belirtilirken bazı değerlerin “URL Kodu“ dediğimiz şekilde kodlanmış olarak gönderilmesi gerekir. Bu kodlama türünde boşlukların yerine + işareti konmuş olması şarttır. Bu tür bilgiler göndereceğimiz zaman:

Server.URLEncode(“kelime 1 kelime2 kelimeme2”)

şeklindeki bir kod Bunu hemen şu şekle sokacaktır:

kelime1+kelime2+kelime3

Talep (Request) Nesnesi

Web Server çok akıllı bir programdır; bir Web ziyaretçisi herhangi bir talepte bulunduğu, yani bir sayfanın gönderilmesini istediği anda, bu talebi, bir nesne halinde ele alır; kolleksiyonlar oluşturur. Bu kolleksiyonlar, HTTP protokolü ile iletişimin sonucu olarak ziyaretçinin Browser’ından ve Internet’e giriş noktası olan ISS’in bilgisayarından başlayan ve Web Server’dan derlenen bir dizi bilgidir. Bir anlamda, Request nesnesi, Web programımızın Girdi (Input) bölümünü oluşturur.

Request nesnesi kendi içinde dört ana nesne barındırır:

QueryString ve Form

Web ziyaretçisinin bilgisayarından kalkıp Server’a gelen herşey, QueryString kolleksiyonunu oluşturur. Bu ziyaretçinin Browser’ın URL adresi hanesine yazdığı bir basit HTML sayfası yolu ve adı olabilir; bir Form’un Gönder düğmesini tıkladığında gelen bilgiler olabilir. Bu bilgilerin şu özelliklerini kullanabiliriz:

Content_Length: Bir Form’dan gelen bilgilerin tümümün byte olarak boyutudur.

Remote_Host: Ziyaretçinin IP adresini verir; ancak Internet’e çevirmeli ağ ile bağlanan ziyaretçilerimiz her seferinde farklı bir IP bildirebilirler. Bu yüzden bu bilgiyi ziyaretçinin kimliği sayamayız.

Request_Method: Form’da kullandığımız GET veya POST metodunu bildirir. İki yöntemle gelen bilgi farklıdır. Form’un oluşturduğu bilgileri GET yöntemi ile alırsak bu, çevre değişkenlerinden QUERY_STRING değişkeninin içine yazılır. Başka bir ifade ile Form’daki bütün değişkenlerin adları ve bu değişkenin içerdiği değer yumak yapılır (bu yumağın niteliğine ve nasıl çözeceğimize geleceğiz!) ve Server’da QUERY_STRING değişkeninin değeri olarak yazılır. Form’un bilgilerini POST yoluyla alıyorsak bunlar Request nesnesinin Form kolleksiyonunun içinde Form’un değişken adları ve ziyaretçinin bu değişkenler için sağladığı değerler olarak ayrı ayrı yazılır. GET ile sınırlı, POST ile sınırsız bilgi alabiliriz.

Script_Name: O anda çalıştırılmakta olan ASP sayfasının adını verir.

ServerVariables (Server Değişkenleri)

Request nesnesinin bir diğer kolleksiyonu, bizim kendi Web Server’ımızın o anda çalışmakta olan ASP sayfası için oluşturduğu ortamın değişkenleridir. Bunların arasında ziyaretçinin Browser’ına ilişkin bilgiler de vardır. Önvc şU kısa ASP sayfasını çalıştırarak kendi Server’ımızın şu andaki değişkenlerini görelim; sonra bunları ayrıntılı ele alalım (SerDeg.asp):

HTTP ServerDegişkenleri Kolleksiyonu

HTTP Server Değişkenleri Kolleksiyonu

<% For Each key in Request.ServerVariables %>

”%>

<% Next %>

Değişkenin adı

Değeri

<% = key %>

<%If Request.ServerVariables(key) = “” Then

Response.Write “ ”

Else

Response.Write Request.ServerVariables(key)

End If

Response.Write “

Sizin Host’unuzun adı: <%=Request.ServerVariables(“HTTP_HOST”)%>

Bu sayfayı çalıştırdığımız zaman görüntülenecek tabloda, Bir HTTP Server’ın SerDeg.asp sayfasını çalıştırdığı anda oluşturduğu ortama şekil veren bütün değişkenleri göreceksiniz. Bu değişkenleri programlama yoluyla değiştiremeyiz; sadece okuyup, yararlanabiliriz. HTTP Server Değişkenleri Kolleksiyonunun elemanları şöyle sıralanır:

Değişkenin adı Değeri

ALL_HTTP HTTP Header içinde yer alan bütün değişkenler ve değerleri. Header adlarının önünde “HTTP_” öneki vardır.

ALL_RAW HTTP Header içinde yer alan bütün değişkenler ve değerleri. Header adları ve değerleri istemci Browser’ın verdiği şekilde gösterilir.

APPL_MD_PATH Web Server’ın ISAPI.DLL dosyası için varsaydığı kök dizin

APPL_PHYSICAL_PATH Web Server’ın varsaydığı kök dizinin gerçek yolu

AUTH_PASSWORD Kullanıcı Web Server’a kullanıcı adı/parola yöntemiyle bağlanabiliyorsa, kullanılan parola

AUTH_TYPE Kullanıcı Web Server’a kullanıcı adı/parola yöntemiyle bağlanabiliyorsa, kullanılan yetkilendirme yöntemi

AUTH_USER Kullanıcı Web Server’a kullanıcı adı/parola yöntemiyle bağlanabiliyorsa, kullanıcı adı

CERT_COOKIE Kullanıcı siteye bağlanmak için yetkilendirme sertifikası kullanıyorsa kendisine verilen kimlik (ID)

CERT_FLAGS Sertifikanın varlığını gösteren bit değeri

CERT_ISSUER Sertifika varsa veren kurum

CERT_KEYSIZE Secure Socket Layers kullanılıyorsa, bağlantı için anahtar değeri

CERT_SECRETKEYSIZE Özel anahtar değeri

CERT_SERIALNUMBER Sertifika seri no.

CERT_SERVER_ISSUER Sertifikayı veren merci

CERT_SERVER_SUBJECT Server Sertifikasının “konu” alanı değeri

CERT_SUBJECT İstemci Sertifikasının konu alanı değeri

CONTENT_LENGTH İstemcinin gönderdiği bilgi yumağının boyutu

CONTENT_TYPE Ziyaretçiden gelen bilgilerin GET veya POST metoduna göre edindiği tür

GATEWAY_INTERFACE Web Server’ın ziyaretçi ile etkileşim arayüzünün adı ve sürümü. Genellikle: CGI/1.1

HTTPS Ziyaretçi ile bağlantı güvenli ise ON, değilse OFF

HTTPS_KEYSIZE Secure Sockets Layer için bağlantı anahtar sayısı

HTTPS_SECRETKEYSIZE Özel Server sertifikasının gizli anahtar sayısı

HTTPS_SERVER_ISSUER Özel Server sertifikasının veren merci

HTTPS_SERVER_SUBJECT Özel Server sertifikasının konusu

INSTANCE_ID Web Server’ın aynı anda kaç kere çalışmakta olduğu

INSTANCE_META_PATH Şu anda çalışmakta olan Web Server’ın Meta yolu

LOCAL_ADDR İstemcinin IP numarası

LOGON_USER İstemci Windows NT sisteminde ise oturum açma adı

PATH_INFO Çalışmakta olan ASP’nin göreli yolu ve adı

PATH_TRANSLATED Çalışmakta olan ASP’nin gerçek yolu ve adı

QUERY_STRING İstemcinin gönderdiği bilgi kümesi

REMOTE_ADDR İstemcinin Host’unun (ISS’inin) IP’si

REMOTE_HOST İstemcinin Host’unun (ISS’inin) adı

REMOTE_USER İstemcinin gerçek adı

REQUEST_METHOD İstemciden bilgi isteme yöntemi (GET veya POST)

SCRIPT_NAME Çalışmakta olan ASP’nin adı

SERVER_NAME Sunucu’nun adı

SERVER_PORT Sunucuya bağlantının geldiği TCP kapı numarası

SERVER_PORT_SECURE TCP kapısı güvenli ise 1, değilse 0

SERVER_PROTOCOL Server’ın çalıştırdığı HTTP’nin sürümü

SERVER_SOFTWARE Server programının adı ve sürümü

URL Şu anda geçerli URL

Cookie (Çerez)

Daha önce ne kadar çok olursa olsun tek-tek Web sayfalarından oluşan siteler yaptıysanız bile, Cookie (Çerez) ile ilginiz olmamış olabilir. Ya da sadece Internet ziyaretçisi olarak başkalarının size gönderdiiği Cookie’lere sinirlenmekle yetinmiş olabilirsiniz. Fakat şimdi ASP ile Web Programı oluşturmaya hazırlanan kişi olarak Cookie’lerle daha yakından ilgilenmeniz gerekiyor. Çünkü artık siz de başkalarına çerez göndereceksiniz!

Tabiî bunun için önce “Cookie neden gereklidir?” sorusunu yanıtlamak gerekir. HTTP ile yapılan iletişim, belirgin olmayan durum bağlantısına dayanır: yani ne istemci sunucunun, ne de sunucu istemcinin o anda hatta (on-line) olduğunu bilmek zorunda değildir; birbirlerinden istedikleri ve gönderdikleri şeyleri karşı tarafından almaya hazır olduğunu bilmeden gönderirler. Oysa sözgelimi elektronik alışveriş gibi ziyaretçinin bir yerlere birşeyler kaydettiği, geçici değişkenler oluşturduğu durumlarda sitemizde kimin ne yaptığıını bilmek zorundayız. Ziyeretçinin bir sayfada yaptığı tercihler diğer sayfalarda ona sunacağımız içeriği etkileyebilir, belirleyebilir. Oysa aynı ziyaretçi bir sayfadan diğerine geçerken Server ile ilişkisini kaybedebilir. Bunun için ziyaretçinin Internet’ten kopması gerekmez; sadece TCP/IP protokolü gereği bizimle bağlantısı kesilebilir. Bunu ziyaretçi farketmeyebilir; ama Server etmek zorundadır. Heryeni ilişkiye yeni bir “application” (uygulama programı) başlatamayız; ziyaretçinin bir önceki sayfada yaptığı tercihlerin devam etmesi gerekir. Bu devamlılığı ziyaretçiyi işaretleyerek yaparız; bu işareti de Cookie sağlar.

ASP tekniğiyle tasarladığımız sitede, ziyaretçilerimize Cookie göndermek zorunluktur diyebiliriz. ASP açısından Cookie’ler bir nesne oluştururlar. Aslında, Cookie’ler ASP için iki ayrı grup Cookie nesnesi oluştururlar: verilenler, ve hakkında bilgi alınan varolan Cookie’ler. Birinci grup Request (talep) nesneleri, ikinci grup ise Response (karşılık) neslereni içinde ele alınabilir. Cookie konusunun devamını Response nesnelerine değindiğimiz yere bırakalım.

Sertifika Nesnesi

Sertifika, HTTP bağlantısında “Ben filancayım!” diyen istemcinin, gerçekten filanca olup olmadığını gösterir. Bir yazılımdan ibaret olan sertifikaları yetkili bir kurum veya şirket verir; bir seri numarası olur. Şifreleme teknikleri gelişmiş olduğu için taklit edilmesi zordur. Sertifika uygulaması için Web Server’ın Secure Socket Layers denen güvenli HTTP protokolünü kullanması gerekir. Bu durumda Server’ın URL’i, http:// diye değil https:// diye yazılır.

ASP açısından sertifika ile ilgili her türlü bilgi ClientCertificate kolleksiyonunda durur. Sözgelimi, bir ziyaretçinin gerçekten sitenize girmeye yetkili olup olmadığını anlamak için:

<%SertifikaNo = Request.ClientCertificate(SerialNumber) %>

gibi bir kodla istemcinin Sertifika seri numarasını SertifikaNo değişkenine atayabilir ve daha sonra bu değişkenin değerini elinizdeki bir liste ile karşılaştırabilirsiniz.

Karşılık (Response) Nesnesi

Ve geldik Web Server’in Çıktı (Output) sağladığı istemciye giden karşılıkların oluşturduğu nesneye. Server’dan Browser’a giden herşey karşılıktır. Bu bir ASP veya HTML sayfası olabilir, sayfanın içindeki GIF, JPG veya PNG grafiği, bir Flash, video veya ses dosyası olabilir. Böylesine zengin içeriği olmakla birlikte Response nesnesinin sadece bir kolleksiyonu vardır: Cookie’ler. Buna karşılık Response nesnesinin kullanabileceğimiz çok sayıda özelliği ve metodu bulunur. Önce Cookie kolleksiyonunu ele alalım; sonra önemli Response nesnesi özellikleri ve metodları üzerinde duralım.

Cookie’ler

Request nesnesinin Cookie kolleksiyonuna değinirken, ziyaretçilerimizi Browser’larına Cookie göndererek tabir yerinde ise işaretleriz, demiştik. Bu işaretleme, söz gelimi, ziyaretçinin bir Form’a yazdığı adı ve soyadı ile elektronik posta adresini Cookie olarak onun bilgisayarına kaydetmek şeklinde olur. Bir kişi sayfamızı talep ettiği anda, ASP programımız bu kişinin bilgisayarında daha önce koyduğumuz Cookie’yi arar ve bulur; Cookie’den bu kişinin adını öğrenir ve mesela sayfamız “Sayın Filanca, sitemize hoş geldiniz!” başlığını görüntüler.

Cookie’ler sadece böyle fiyaka amaçlı olarak kullanılmaz; ziyaretçinin daha önce sitemizde ziyaret ettiği sayfaları veya elektronik ticaret sitemizden satın aldığı kitap türlerini Cookie’ye kaydedebiliriz. Ziyaretçinin ikinci ziyaretinde ona önce bu sayfaların veya kitapların köprülerini sunabiliriz.

Bir Cookie’nin adı ve anahtarları (key) ile bu anahtarlara karşılık değerler olur. Örneğin:

<% Response.Cookie(“Bizim_Cerez”)(“Adi_Soyadi”)= “Necip Fazıl” %>

Bu, ziyaretçinin Browser’ına (yani sabit diskine) “Bizim_Cerez” isimli bir Cookie gönderir; bu Cookie’nin “Adi_Soyadi” adlı bir anahtarı vardır; bu anahtarın değeri ise “Necip Fazıl” olur.

Cookie kolleksiyonunun iki özelliği bulunur:

Expires (zaman aşamı süresi): Bir cookie’nin artık geçersiz olduğu tarihi gösterir.:

<% Response.Cookie(“Bizim_Cerez”).CookieExpires = “August 7, 2000” %>

Bu Cookie, 7 Ağustos 2000 tarihinden sonra kullanılmaz olacak demektir.

HasKeys: Cookie’nin String mi içerdiği yoksa anahtarları ve değerleri mi bulunduğunu belirtir, “HasKeys = False” birinci, ““HasKeys = True” ise ikinci durumu belirtir. Bir Cookie’de birden fazla anahtar ve değer bulunuyorsa, tümünü bir ASP kodu içinde yazmak, Cookie’nin gönderilmesini kolaylaştırır

Metodlar

Response nesnesinin bir çok metodu vardır; bunlardan .Write’ı yukarıdaki örneklerde sık sık kulandık:

DIM Adi_Soyadi

Adi_Soyadi = “Necip Fazıl Dayanır”

Response.Write(“Merhaba, benim adım, “ & Adi_Soyadi)

örneği, ziyaretçinini Browser penceresine: “Merhaba, benim adım Necip Fazıl Dayanır” yazdırır. Fakat VBScript, size bir kolaylık sağlar; buna bazı ASP tasarımcıları “eşittir metodu” adını verir:

Devamı 4. derste

Program market

Joomlaboard da video yayınlama

50 adet flash saat bedeva

joomla tema kaynakları

sNews TR

camfrog sonsürüm 3.9 video chat

Asp dersanesi 7 -son-

Elektronik Adres Doğrulama

Zararlı Kod Temizleme

ADO Güvenliği ve Hata Mesajları

ASP Hatası Arama

İleri ASP Konuları

Asp dersanesi 6

Form Değerlerini Yakalayalım

Birinci Form

İkinci Form

Üçüncü Form

Hoşgeldiniz!

Konuk Defteri!

Verdiğiniz Bilgiler:

Konuk Defterime kaydedildi. Çok teşekkür ederim.

Konuk Defterimde Yeralan Bilgiler:

Veri için hazırlık

İnşaata Başlarken

ODBC’e Veritabanımızı Bildirelim

Sıra Web Programı’nda

Asp dersleri 5

Doğum Günü Hesabı

Çift Tırnak Gerekince!

HTML Dışında İçerik

Başka Sayfaya Yönlendirme

Ziyaretçiden Bilgi Alma

Form etiketlerinden bilgi alma

Parola İle Sayfa Koruma

Ana sayfaya girmek için parolayı yazınız (Mesela, PAROLA) ?

Dinamik İçindekiler Sayfası

Gecikme Bildirme Sayfası

Asp dersleri 4

Özellikler

Uygulama (Application) ve Oturum (Session) Nesnesi

ActiveX Veri Erişim (ADO) Nesneleri

ODBC ve OLE-DB

Connection (Veritabanına bağlantı)

Recordset (Kayıt dizisi)

Hızlı SQL Kursu: Select

Recordset.Open

ADO Sabit Değerleri

Recordset.Update

Recordset.Delete

Recordset.AddNew

DSN’siz Veri Bağlantısı

Veri ile HTML Etiketlerini Doldurma

Seçme Kutuları: SELECT

İşaretleme Alanları: INPUT-RADIO

Renk

İşaretleme Alanları: INPUT-CHECHBOX

Asp Dersleri 3

Hata (Err) Nesnesi

Dosya Sistemi Nesnesi

Bu Web sayfası sabit diske yazı yazdırır!! Şimdi C: sürücüsünde yazi_deneme.txt adlı bir dosya olması gerekir! Lütfen bakar mısınız?

Metin (TextStream) Nesnesi

Metin Dosyası Oluşturma (CreateTextFile)

Varolan Metin Dosyasına Ek Yapma (OpenTextFile)

Sunucu (Server) Nesneleri

Server Nesnesi

Talep (Request) Nesnesi

QueryString ve Form

ServerVariables (Server Değişkenleri)

HTTP Server Değişkenleri Kolleksiyonu

Cookie (Çerez)

Sertifika Nesnesi

Karşılık (Response) Nesnesi

Cookie’ler

Metodlar

Bu Web sayfası sabit diske yazı yazdırır!!

Şimdi C: sürücüsünde yazi_deneme.txt adlı bir dosya olması gerekir!

Lütfen bakar mısınız?